Samengesteld 17 juni 2004. Gewijzigd 2 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Alsem. Absintalsem – Artemisia absinthium

‘Absinthium’ komt van het Griekse woord ‘apsinthion’ en dat betekent letterlijk ‘ongenoegen’ een verwijzing naar de zeer bittere smaak van het kruid. Ook wel alsem genoemd. De soortnaam is afgeleid van de Griekse Godin van de Jacht, Natuur en de Maan, Artemis, de aan haar gewijde tempels waren ook genezingsoorten en de Alsem werd ook veel gebruikt voor vrouwenkwalen. In een vroeger vertaling van het Herbarium van Apuleius; lezen we het volgende: “Van dit kruid dat we Artemisia noemen, wordt gezegd dat Diana (de Latijnse naam voor Artemis) haar vond en de genezende krachten van de plant schonk aan Cheiron, de Centaur, Cheiron noemde het kruid naar de schenkster.” Een andere uitleg is dat de naam afkomstig is van de Carische koningin Artemisia, zuster, gemalin en opvolgster van Mausolus van Carië (inderdaad die van het Wereldwonder in Halicarnassus, het eerste Mausoleum), zij zou bij het Mausoleum veel Alsems hebben aangeplant.

Oorsprong onbekend, de Grieken hadden het al in gebruik
Familie Composieten, asteraceae
Kweek Een halfwinterharde, overblijvende plant van ongeveer negentig centimeter tot anderhalve meter hoog en een meter breed met zilvergrijze bladeren. De grote houtachtige plant heeft een overvloed aan grijsgroene, geveerde blaadjes. Door de dichte beharing lijken ze zilvergrijs. De rijkvertakte pluim met tot vier milimeter brede bloemhoofdjes, in de vorm van een halve bol, is gelig. De gehele plant heeft een aangename geur, maar is vrij bitter van smaak. Het groeit in droge gebieden van Europa en Azië, op woeste grond, muren en weides. Als je de knoppen afsnijdt, vlak voordat ze opengaan, blijft het blad mooi. In het voorjaar knip je de helft van de plant af. En een keer in de twee drie jaar, wil ze gesnoeid worden. Dan knip je de plant tot een paar centimeter boven de grond af. Dit kun je ook doen, als de plant er slordig uit gaat zien.

Geschiedenis
Gebruik De Alsem speelde een belangrijke rol als cultus – en geneeskruid in de Oudheid. Al in het oude Egypte wordt het beschreven in de ‘Ebers-papyrus’ (1550 v. Chr.), het wordt daar aanbevolen als middel tegen de ‘uka’ een kwaal waarvan men niet heeft kunnen herleiden wat dat precies was en tegen wormen. In voorchristelijke tijden werd Absintalsem bij lijkverbrandingen al op de brandstapel gelegd. Het kruid werd veelvuldig toegepast als middel om de menstruatie te bevorderen en om abortus te plegen, voor dit laatste werd het vaak samen met Bijvoet gebruikt. Plinius de Oudere vermeldt dat de Absintalsem werd geëerd tijdens de Latijnse Spelen, die plaatsvonden op het Capitool, de winnaar van de wedstrijd voor vierspannen, kreeg dan een absintkrans als hoogste eerbetoon, zij stond dan symbool voor gezondheid, aldus Plinius. Ook Dioscorides noemt het kruid verschillende malen als wondermiddel tegen allerlei kwalen o.a. als kruid om een kater mee te bestrijden.

Het zou ook één van de bittere kruiden zijn geweest van de Pesach, maar de plant groeide niet in Palestina, maar door een onjuiste bijbelvertaling is Absintalsem wel het Christelijke symbool geworden voor de droefheid van het afscheid en voor de afwezigheid (denk aan ons woord ‘absent’), na de kerstening diende de Absintalsem regelmatig als versiering voor lijkbaren en op grafstenen. Een christelijke legende verteld dat de Absintalsem ontsprong in het spoor van de slang die het Paradijs verliet. Ook was het een strooikruid dat op vloeren werd verspreidt om insecten te weren. Van Abinthalsem werd ook gezegd dat het een tegengif was voor de Gevlekte Scheerling, bepaalde paddestoelen en de zeedraak. In ‘Romeo and Julia’ smeert men Absintalsem op de tepel van Julia’s min, om haar afkerig te maken van moedermelk, dit werd ook in werkelijkheid wel gedaan. Een zeer bekend gebruik van het kruid was in de likeur ‘Absinth’ die in de 19de (en nu weer) erg populair was, maar ook gevaarlijk door de etherische olien die zich in de plant bevinden zoals thujon en thujol, deze konden ernstige verschijnselen veroorzaken, zoals hoofdpijnen, duizeligheid en bij een hoge dosis ook krankzinnigheid, verwarring, verlamming en soms zelfs de dood, dit verschijnsel werd ‘absintisme’ genoemd. De kunstenaars gebruikte de plant aan het einde van de negentiende eeuw vanwege zijn hallucinerende werking. Manet schilderde in 1876 een schilderij met de titel “l’Absinthe”. Ook in Vermout en Beerenburg zit Absintalsem, maar in een ongevaarlijke lage dosis.

Aan de voeten van wandelaars gebonden absinth, zal beschermen tegen vermoeidheid. De Romeinen maakte hier al gebruik van, bij Bijvoet komt dit meer naar voren. Theophrast schrijft, dat van schapen die van de Pontus Absinth eten, beweerd werd dat deze hun gal verloren. De bittere plant zou hem vervangen. Al in het oude Egypte als geneesmiddel bekend. Bij de Romeinen tegen zeeziekte. In de middeleeuwen tegen ongedierte-, wormen-, en motten. Inkt met absinth als toevoeging zou door de bittere smaak muizen van geschriften af laten blijven.

Folklore
Absintalsem wordt gebrand in wierook bedoeld om de psychische krachten te versterken, en kan ook voor dit doel gedragen worden. Ook beschermt het kruid tegen betoveringen, maar ook tegen de beet van zeeslangen. Volgens oude tradities, gaat het vergiftigingen tegen door Bilzekruid en Paddestoelen, maar neem dit niet al te letterlijk. Aan een achteruitkijkspiegel gehangen beschermt het een voertuig tegen ongelukken op verraderlijke wegen. Absintalsem wordt soms ook gebruikt in liefdestheeën mogelijk is dit nog een echo van het gebruik in Absinthe, het gevaarlijke drankje uit de 19de eeuw. Absintalsem wordt ook gebrand om geesten op te roepen, het wordt dan soms gemengd met Sandelhout. Als het op deze manier gebruikt wordt kerkhoven, rijzen de doden op uit hun graf en zullen spreken………….althans, volgens de oude spookverhalen.

Toepassingen
Bevordert maag -en galsekretie. Ontstekingsremmend. Helpt tegen winderigheid en vermindert krampachtige maag-, darm- en galstoornissen. De gehele plant is medicinaal toepasbaar; zeeziekte, tegen ongedierte-, wormen-, en motten; voorkomt vermoeide voeten.
Gebruik de tinctuur of etherische olie van alsem of bijvoet niet inwendig zonder het advies van een erkend herborist te hebben ingewonnen.

Medicinaal
Ter bevordering van de eetlust; verlangen naar zoetigheid; zwakke maag; pijnlijke spijsvertering; wormen. Het is een tonicum dat de afscheiding van spijsverteringsenzymen en zoutzuur in de maag stimuleert. Alsemthee kan worden gebruikt om te herstellen van een ziekte, lang ziekbed of een operatie. Het versterkt het immuunsysteem en maakt energie vrij, stimuleert de aanmaak van bloed. Het is ook inzetbaar bij de symptomen van maagirritatie, gastritis en om organen te versterken.
Uit het kruid gemaakte absinth-jenever is echter in de meeste landen verboden. Zij bevat namelijk veel van de etherische olie thujon, dat tot vergiftigingen kan leiden (overgeven, darmkrampen, nierbeschadigingen, stoornissen centraal zenuwstelsel); misbruik als arbortus-middel.

Maak een infuus van een theelepel tot een eetlepel van het gedroogde kruid (als je het vers gebruikt moet je de hoeveelheid verdubbelen, gebruik de bloemen en het blad) op een kwart liter water. Kook hiervan een thee en drink per dag 125 - 250 mililiter voor de maaltijd. Je kunt ook 20-30 druppels in een beetje water doen.

Let op: vermijd gebruik tijdens de zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding. Overschrijd de aangegeven hoeveelheid niet. Gebruik de tinctuur niet langer achtereen dan een paar weken, ga anders naar je arts. Overmatig gebruik kan overgeven en stuiptrekkingen veroorzaken. Bij zwangere vrouwen werkt het aborterend

Overig
Alsem wordt vaak ingezet om planten te ontdoen van ongewenste beestjes. Kijk hiervoor op achtergrond/beestjes.

Bronnen
1. http://www.annetanne.be
2. http://www.locusmagi.nl/plantenatmb.htm
3. Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
4. Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
5. Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
6. http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htm/Kruidenlijst

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.