Samengesteld 30 juni 2004. Gewijzigd 26 november 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Arnica. Valkruid of Wolverlei - Arnica montane.

Overigens is dit een van de weinige kruiden die beter bekend is onder zijn botanische naam Arnica dan onder de Nederlandse naam.

Oorsprong geurige kruidenweides van het hooggebergte in Europa

Familie Composieten

Kweek Een kruid dat groeit in bergachtige gebieden met veel rotsen. Dit overjarige kruid komt hier voor op vochtige heide en hoogveengrond. Haar belangrijkste milieu heeft de Arnica echter in de geurige kruidenweides van het hooggebergte in Centraal Europa, waar de kiezelrijke graslanden te vinden zijn, tot op een hoogte van 2500 meter.

Eigenschappen
Arnica montana, in het Nederlands valkruid of wolverlei, is bij ons een zeer zeldzame en daarom beschermde plant. De plant heeft een rozet van aromatische behaarde bladeren en oranjegele bloemhoofdjes met rechtopstaande stengels. De bloemen ogen wat stijf. Een bloemhoofdje is gemaakt van kleine bloemetjes die dicht opeenstaan op de steel; en dat is een typisch kenmerk voor de composieten samengesteldbloemigen, de familie waar arnica uit komt. De bloemen liggen tegenover elkaar en doen margrietachtig aan. Bij de Arnica bestaat het hart van de zogenaamde bloem uit een verzameling gele buisbloemen en de rand uit een krans van gele lintbloemen (bij de margriet zijn deze lintbloemen wit) Bloemen vernieuwen zich sneller dan de wortels, daarom worden ze vaker in geneesmiddelen toegepast (tinctuur, zalf). De composietenfamilie is in onze streken de grootste met vele tientallen wilde plantensoorten, zoals bijvoorbeeld paardebloemen, margrieten en madeliefjes. Arnica bevat arnicine. De stof die de remedie vormt tegen verstuikingen en blauwe plekken en voor hartproblemen. Sommige mensen reageren er slecht op. De plant komt voor van Midden Europa tot Scandinavie.

Geschiedenis
De grote dichter en wetenschapper Goethe dronk op zijn sterfbed aftreksels van Arnica om de crises in zijn aftakelende lichaam te bezweren. Verzwakt als hij was wist hij toch nog lyrische woorden te wijden aan de plant die volgens hem niet hoog genoeg geschat kon worden en in zijn visie al halverwege de ladder naar de hemel was opgestegen. Het mocht niet baten, want Goethe stierf alsnog (in maart 1832).

Gebruik In de eeuwen na Hildegard van Bingen krijgt Arnica betekenis als middel tegen koorts en verlammingen. In de kruidenboeken genoot zij daarom een groot aanzien. In de negentiende eeuw werd de wolverlei wel de 'kina der minvermogenden' genoemd, vanwege de koortswerende eigenschappen waarvan iedere arme sloeber gebruik kon maken door gratis de plant te plukken en toe te passen.

Van oudsher worden de bladeren gerookt (bijvoorbeeld in Noorwegen, waar zij ook werd gesnoven) en doen ze dienst als tabakssurrogaat bij ontwenningskuren voor rokers. In dit verband is de Engelse naam 'Mountain Tobacco' voor de Arnica wel toepasselijk en inderdaad, de bladeren doen in de verte aan tabak denken.
Er worden nog meer toepassingen in de verschillende kruidenboeken vermeld, zoals kruidenthee bij maag- en darmstoornissen, een bloementinctuur die stimulerend werkt op hart en bloedsomloop, zoals bij lage bloeddruk. Maar het allerbekendst is de Arnica door de gunstige werking bij spierletsel, kneuzingen, bloeduitstortingen en stootwonden. Een alcoholische tinctuur of zalf van de bloemen en soms ook de hele plant wordt hierbij uitwendig gebruikt. De Arnica heet dan ook wel een 'panacee (universeel geneesmiddel) voor butsen en bulten.' De Nederlandse naam 'valkruid' heeft hier ook mee te maken: het kruid werd gebruikt tegen kneuzingen als mensen waren gevallen.

Folklore
In Duitsland werd Arnica ook wel Sint Jansbloem genoemd en op St. Jansavond (23 juni) onder het dak gelegd, aan de muur gehangen en rond de akkers gestoken. Dat alles diende ertoe om huis, hof en oogst te beschermen tegen bliksem en hagel. Maar niet alleen tegen de woeste natuur kon de Arnica bescherming bieden, ook tegen de 'korenduivel', die met Sint Jan altijd op zijn bokkenwagen kwam aanrijden, de roggehalmen bruin liet worden en de aren leeg achterliet. Naar verluid bond hij dan meestal een sikkel aan zijn bokkenpoten en liep door de velden om de halmen stuk te snijden. De Arnica bracht stabiliteit, zorgde ervoor dat de oorspronkelijke vorm van de gewassen behouden bleef en dat het natuurlijke rijpingsproces ongehinderd zijn gang kon gaan.

Toepassingen
Medicinaal
Medicinaal worden de bloemen en de wortel gebruikt. Producten gemaakt van pure Wolverlei of Arnica mogen alleen uitwendig worden toegepast, de tot D4 of D6 verdunde tinctuur mag wel inwendig gebruikt worden.
Een tubetje Arnicazalf is onontbeerlijk in het medicijnkastje, direct op de pijnlijke plek smeren bij kneuzingen, verstuikingen, uitwendige bloeduitstortingen, dichte botbreuken, ontstoken gewrichten (voor de afvoer van bloedstolsels), ook als men bijvoorbeeld het hoofd gestoten heeft, maar ook bij spierpijn en andere bewegingspijnen. Wolverlei of Arnica wordt ook wel toegevoegd aan sportmassageolie, voor een snel spierherstel. Zeer belangrijk is wel dat Arnicazalf alleen mag worden aangebracht op een gave huid, dus niet op een huid die een open verwonding heeft! Inwendig kan het misselijkheid, duizeligheid en zelfs de dood tot gevolg hebben! Spierontstekingen; spataderen; shock; verwonding na een ongeluk.

Toepassing herstel na een operatie
Een toepassing waar je (vooral achteraf) veel baat bij zult hebben is het preventief gebruiken van de verdunde tinctuur (gebruik dan de D4 of D6 oplossing) voordat je een operatie moet ondergaan, begin dan 10 dagen van tevoren, met 3 maal daags 5 tot 10 druppels per dag in te nemen, 2 tot 5 druppels voor kinderen onder de 12 jaar. Wolverlei of Arnica versnelt het herstelproces aanmerkelijk, omdat het de activiteit van de witte bloedcellen stimuleert, die vastzittend bloed moeten verwijderen en verteren, maar het kruid verwijderd zelf ook vastzittende vloeistoffen uit gekneusd en beschadigt weefsel. Ook na een operatie kun je dit kruid gebruiken voor een verbetering van je klachten. De verdunde tinctuur is ook goed toe te passen na het trekken van een tand of kies.
Warme omslagen gedrenkt in Arnica-bloementhee, op de maag gelegd, brengen rust en geven ontspanning van de verkrampte delen. Smeer sportblessures twee tot drie keer per dag in met arnicazalf. De zalf is groen en het kan raadzaam zijn, de wat vettige zalf af te dekken met een gaasje of iets dergelijks. Doordat arnica stolsels onderhuids versnelt af laat voeren kan de druk op de aangedane plek verminderen, waardoor de pijn zakt en de inwendige wond sneller geneest. Bijkomend voordeel: door de vermindering van de pijn heb je minder de neiging de plek te ontzien en in een vreemde houding te gaan staan.
Als Arnica op de hierboven beschreven manier gebruikt wordt is het een veilig kruid, ook voor kinderen, wel zijn sommige mensen allergisch voor het middel.

Bronnen -htttp://www.plantaardigheden.nl/arnicia/annvanroy
-http://www.plantaardigheden.nl/aardigheden/ehbo/gonnievanelteren
-http://www.plantaardigheden.nl/plant/beschr/wel/arnica.htm
-http://www.locusmagi.nl
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.

Naar het begin van de tekst over deze plant.


Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.