Samengesteld 20 april 2004. Bijgewerkt: 3 juni 2004. Gewijzigd 30 november 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Basilicum. Bazielkruid, Koningskruid - Ocinum basilicum

Basilicos=koninklijk, Ocimum verwijst naar Ozo en dat betekent geur. Beide woorden komen uit het Grieks. basilisk’ , een fabeldier dat met één blik kon doden.

Oorsprong
Het is van oorsprong een Indiaas kruid dat over land, via het Midden-Oosten, naar Europa is gereisd. In India staat het bij de tempels en is het gewijd aan zowel Vishnu en Krishna. Het wordt in ieder huis van de Hindoes gekweekt om zijn desinfecterende eigenschappen, om de lucht te zuiveren en het gezin tegen het kwaad te beschermen. Op de borst van iedere gestorven Hindoe wordt een blad basilicum gelegd als paspoort naar het paradijs. Inwoners van India kunnen er een eed op zweren bij de rechtbank. De Egyptenaren gebruikten het kruid ook . Er werden kransen van basilicum gevonden in de grafkamers.
In Europa wordt het vanaf de 16e eeuw in tuinen gekweekt. (In Frankrijk sinds de 12e eeuw.) Het wordt gebruikt voor koninklijke zalven, parfums, medicijnen en het werd ook gerookt.

Familie Labiaten.
Kweek Basilicum wordt tussen de 45 en 60 centimeter hoog (afhankelijk van de soort er zijn 150 soortten) en behoort tot de Labiaten. Het is vorstgevoelig en moet bij ons worden beschouwd als een eenjarige. Het houdt van zon en verlangt minimaal zes uur zon per dag. Kweek het onder glas en poot het in juni uit als de plant twee tot vier blaadjes heeft, met onderlinge afstanden van dertig centimeter. In de volle grond kan het tot 15 mei gezaaid worden op een beschutte plek met veel zon in vruchtbare (organische mest!), rulle en vochtige grond. Geef het enkel 's middags water. Het gedijt goed in potten binnenshuis. Zaai het het in de warmte van het late voorjaar (april-mei) in huis en doe dat niet te diep. Het kan lichte vorst verdragen. Het wil niet samen met wijnruit.

Signatuur Het heeft harige, vierkante stengels die fijn geribbeld zijn. De bladeren zijn groot, gekarteld, ovaal puntig van vorm en heldergroen. De bloesems staan in rondstaande trossen van zes stuks rond de stengel. Er zijn vele soorten met kleine blaadjes of juist grote bladeren van tien centimeter lang en vijf centimeter breed. Het is glanzend glad met een zijdeachtig sterk aroma. De stelen vertakken zich aan alle kanten en de bloempjes staan in langwerpige trossen in de kleur wit en zijn buisvormig. Basilicum bloeit in de zomer tot vroege herfst. Top de scheuten om bloei te voorkomen voor een bossige groei. Oogst eerst de grotere lagere blaadjes.

Geschiedenis

Folklore
Basilicum zou een zeker verband hebben met schorpioenen. Schorpioenen zaten vaak onder de potten met basilicum. Een tak basilicum onder een pot zou een schorpioen voortbrengen en als basilicum krachtig wordt opgesnoven zou het een schorpioen in de hersenen voortbrengen. Als het tussen twee stenen werd fijngewreven zou het een schorpioen voortbrengen.

Zo verfoeid als het werd door de Grieken zo vereerd werd het door de Arabieren. In de 17e eeuw werd het met andere kruiden in het waswater gebruikt voor de geur. Ook in ruikertjes wordt het soms gebruikt. Een vrouw in barensweeen zou zonder pijn bevallen als zij in de ene hand een wortel van dit kruid hield en in haar andere hand een veer van een zwaluw hield.

Een jongeman zou van een meisje gaan houden als hij een takje basilicum uit haar hand zou aannemen. In Roemenie zijn een man en vrouw verloofd als de vrouw een takje basilicum van de man accepteerd. Basilicum staat voor liefde schoongewassen door tranen in Italie, Roemenie en Creta. (vreemd genoeg staat de plant als duivelsplant te boek op Kreta. Men legde het op de vensterbank van iemand die men kwaad wilde doen.) Als een vrouw in Italie een pot basilicum voor het raam zette dan ging ze op vrijersvoeten.(vandaag de Italiaanse naam: Bacia-nicola (Kus-mij-Nicolaas) Op Haitie is het een atribuut van de liefdesgodin Ezulie en in Mexico werd het in de broekzak gedragen om te voorkomen dat men geld verloor of om te zorgen dat een ontrouwe minnaar terugkwam.

In Perzie en op de Maleisische archipel plantten bedroefde nabestaanden basilicum op de graven van hun dierbare doden en in Egypte strooiden ze bloemen van het kruid op de graven van hun familieleden.
Maar bij de oude Grieken vertegenwoordigde het haat en ongeluk. Zij beelde de Armoede uit als een bedroefde in lompen gehulde oude vrouw met basilicum naast zich. Ze geloofde net als de Roemenen dat het alleen goed wilde groeien als er op gescholden werd.
Evengoed zagen zij het als geneeskrachtig kruid. Het wordt in de Grieks-orthodoxe kerk gebruikt bij het bereiden van het wijwater en het staat op het altaar. Dit omdat basilicum groeide aan de rand van het graf van Christus na zijn wederopstanding. Volgens een Bulgaarse legende maakt de duivel aan God zelf de geheime kracht van het kruid bekend. God vroeg namelijk aan Satan hoe hij uit zijn geest een zoon kon maken. De duivel gaf hem de raad wat Bazielkruid tot een tuil te binden, en die dan onder Zijn hoofdkussen te leggen. Hij moest daarop één nacht slapen en denken aan een zoon die uit zijn geest werd geboren.
De volgende morgen moest de tuil dan aan een onbevlekte maagd worden gegeven, rook ze eraan dan zou ze zwanger worden. Dat geschiedde, en het was de Engel Gabriël die een tuiltje Bazielkruid naar Maria bracht. De St. Helena arriveerde in Jeruzalem op haar pelgrimstocht naar het Ware Kruis. Zij geloofde dat God haar had verteld dat zij uiteindelijk dit meest heilige der relieken zou vinden en het zou herstellen als symbool van het Christendom. Helena had al dagen lopen zoeken voordat zij een zoetgeurende plant ontdekte op een kale heuvel buiten Jeruzalem. Onmiddellijk gaf zij instructie om onder de plant te graven en daar vond ze het kruis waarop Jezus was gestorven. De zoetgeurende plant was Basilicum.

Het kruid speelt ook een hoofdrol in Bocaccio’s verhaal ‘Isabella en de Pot Basilicum’, waarin een stel snobistische Florentijnse broers vol afkeuring zijn over de lage afkomst van de minnaar van hun zuster, Lorenzo, en hem vermoorden en zijn lichaam in het bos begraven. Aan hun zuster Isabella vertellen zij dat Lorenzo is vertrokken, maar op een nacht ziet zij Lorenzo in een droom en hij onthult de ware toedracht. Zij gaat naar het bos met haar oude min en vindt het graf, graaft Lorenzo op, en neemt zijn hoofd mee naar huis en begraaft het in een pot Basilicum, die zij water geeft met haar tranen. Uiteindelijk komen haar broers erachter en vluchten uit Florence, met de pot Basilicum, Isabella blijft alleen achter en sterft van verdriet.

Toepassingen
Medicinaal
Basilicum desinfecteert; is bacteriologisch, schimmelwerend en ontsmettend; urinedrijvend; koortsverlagend; slijmoplossend. Het werd verwerkt in konklijke zalven. Het verheldert de geest; versterkt de zenuwen (het is een van de beste zenuwversterkende olien); het verlicht geestelijke vermoeidheid en versterkt het concentratievermogen. Het geeft een opgewekt en vrolijk gemoed; tegen hoofdpijn, aandoeningen aan blaas en nieren; misselijkheid; verkoudheid; laat haar glanzen. Het kan krampen laten afzakken. Het kan worden ingezet bij hoest; verkoudheid; astma; verstopte bijholten; chronische verkoudheid; kinkhoest; artritis (olie); jicht (olie); reumatische pijnen; darmklachten; parasieten en buikpijn; braakneigingen. Met een kompres zijn ringworminfecties te behandelen. Pas op bij zwangerschap: door dat het krampstimulerend is (goed bij een vastzittende menstruatie) kan het weeen opwekken!
De vorm waarin je basilicum kunt gebruiken is thee, inhaleren (etherische olie in water), massage-olie en kompres.

Aften, ontstekingen in de mond, gevoelig tandvlees:
Maak een thee door basilicum te laten trekken in een glas gekookt water en gorchel twee a drie keer per dag.
Buikpijn: doe vijf druppels basilicumolie en vijf druppels anijsolie en vijf druppels muntolie bij tien druppels venkelolie in vijftig mililiter basisolie en masseer de buik.
Matte, vette huid: doe vijf druppels basilicumolie in gekookt water en dep twee keer per dag.
Wratten: doe een druppel basilicumolie op een vochtig watje en stip de wrat aan twee keer per dag.
Insectenbeten: doe twee druppels basilicumolie op een vochtig watje en wrijf twee keer per dag in.
Examenvrees: neem voor het examen twee druppels basilicumolie, twee druppels lavendelolie in olie en drink op. Doe enige druppels basilicumolie op een zakdoek en snuif op.

culinair Stoofschotels, (schildpad)soep, worstsoorten, sauzen, salades, tomaten, knoflook, azijnsoorten, mediterane gerechten, lamsvlees, kalfvlees, kip, groente- en kippesoep, spaghetti, pizza, venkelroomsoep, kaas, koekjes, kroketten.
Het blad kun je het beste fijnstampen of met de vingers verscheuren en dan fijnhakken. Voeg het pas de laatste minuut toe aan gekookte gerechten.

Zeg je basilicum dan zeg je pesto. Om pesto te maken neem je vijftig gram basilicumblaadjes waar je vijf eetlepels pijnpoompitten aan toevoegd. Hak dit fijn en voeg er twee fijngehakte teentjes knoflook aan toe en doe er 150 milliliter olijfolie bij. Zorg dat de olie helemaal is opgenomen. Voeg dan nog zes eetlepels geraspte Parmezaanse kaas aan toe en maak er een gladde massa van. Pesto kun je invriezen in een ingevette ijsblokjesvorm. Haal de bevroren blokjes uit de vorm en bewaar ze in een een zak. De blaadjes kun je ook invriezen. Of macereer (verweek) de blaadjes in olijfolie in een glazen pot in veertien dagen. Zet de bokaal in het zonlicht (dan komt de olie uit de blaadjes vrij)

Overig:
Het werd gebruikt in waswater met andere kruiden voor de geur, in ruikertjes, als strooisel vanwege de kruidnagelachtige geur, om de lucht zuiveren.
Parfums.
Werd gerookt

Bronnen
1.Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
2.Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
3.Wilfrieds kruidenhoekje: http://users.skynet.be/hofmeester/tuinartikels/kruiden-basilicum
4.www.natuurlijkerwijs.com/ basilicum
5.Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
6.www.maguslogi.nl

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.