Samengesteld 18 juni 2004. Gewijzigd 4 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Bijvoet – Artemisia vulgaris

De soortnaam is afgeleid van de Griekse Godin van de Jacht, Natuur en de Maan, Artemis (wij kennen haar ook onder de naam Diana). De naam is afkomstig van de Carische koningin Artemisia, zuster, gemalin en opvolgster van Mausolus van Carië (inderdaad die van het Wereldwonder in Halicarnassus, het eerste Mausoleum). Zij regeerde na zijn dood 353 voor Christus. Sintjanswortel verwijst naar de middeleeuwen toen dacht men dat Johannes de Doper een krans van bijvoet om zijn middel droeg. Romeinse soldaten legde het in hun sandalen tegen zere voeten.

Engels: Mugwort (verdrijft insecten)
Duits: Beifuss
Frans: Armoise; Moxa aige; folium artmisia argyi

Oorsprong land van herkomst, wanneer was het al in gebruik?
Familie Asterea; artemisia
Kweek
Zaai de plant op een plek waar de volle zon komt. Neem anders (maar dit is tweede keus) in de nazomer stekken. Plant uit op vijfenveertig centimeter of dun op die afstand uit. Snoei in de herfst.

Eigenschappen
Bijvoet is een aromatische plant met rechtopstaande stengels. De plant is hoog en vertakt De bladeren zijn een tot twee maal veerdelig en diep ingesneden met lancetvormige getande blaadjes, donkergroen boven en aan de onderkant wit-grijs viltig. De bovenste blaadjes zijn zittend. De bloemhoofdjes zien er uit als een rijvormige pluim. De bloemen zelf zijn roodbruin of geel, vrij klein en ze staan in trossen aan de top van de stengels. De bloem zelf is twee tot drie milimeter groot met enkele buisbloemen. De plant kent een veelheid aan kleine bloemhoofdjes die spinnewebachtige steunblaadjes hebben. De stengel is vaak rood/paars aangelopen. De plant komt wereldwijd voor, in heel Europa, op braakliggend terrein, naast wegen, op spoordijken en op akkers. Bijvoet bloeit van juli tot oktober.

Geschiedenis
Het Mausoleum is een van de zeven wereldwonderen. Artemisia was een beroemd plantenkundige en een medisch onderzoekster. Zij zou bij het Mausoleum veel Alsems hebben aangeplant. De soortnaam‘vulgaris’ betekent ‘gewoon’. Binnen het geslacht van Artemisia zijn ongeveer tweehonderd planten.

Gebruik
Dioscorides schreef dat de Bijvoet nuttig was om de maandstonden op te wekken en de geboorte uit te lokken. Hoe belangrijk het kruid was is ook af te leiden van de namen die het kruid kreeg in oude kruidenboeken, zoals ‘Mater Herbarum”. Grappig is dat Culpeper het in de 17de eeuw aanbeveelt tegen een opiumoverdosis.
Eetlustopwekkend, stimuleert gal en lever. Reguleert de menstruatie. De Bijvoet was in voorchristelijke tijden al een cultusplant, ook binnen de kruidengeneeskunde werd het al gebruikt door de Germaanse, Keltische en Slavische volkeren om het baren te vergemakkelijken en allerlei vrouwenproblemen te genezen.

Folklore
In de christelijke cultuur staat Bijvoet bekend als een St. Janskruid, omdat ze rond St. Jan bloeit (24 juni). De plant is ook samen met het Citroenkruid en de Absintalsem, een bestanddeel van de Europese kruidenbundels die men op 15 augustus (Maria-Hemelvaart) laat wijden. Tabernaemontanus (+ ca. 1590) getuigt hiervan in de postume uitgave anno 1613 van zijn kruidenboek en meldt dat de vrouwen (vertaling):”…..nog steeds dit kruid (Absintalsem) in hun kruidenbundels, samen met andere kruiden, inzamelen en er heel eigenaardige afgoderijen en gekkenwerk mee bedrijven.” De samenstelling van de deze kruidwis varieert per streek, meestal gaat het om welriekende kruiden met een geneeskrachtige reputatie. Zo vormen het erg geurige Boerenwormkruid en de Bijvoet de kern van de Nederlandse kruidwis. De kruidwis wordt na de wijding opgehangen in stal of huis om onheil (de duivel) af te weren. Gevlochten kransen van bijvoet boden bescherming tegen brand en blikseminslag. Als je Bijvoet bij je draagt, hebben giftige dieren geen vat op je, kun je geen zonnesteek krijgen en laten wilde beesten je met rust. In een gebouw weerhoudt Bijvoet, Elven en boosaardige wezens ervan binnen te treden en bossen Bijvoet worden door de Ainos in Japan gebruikt om geesten van overledenen te bewegen om het huis niet binnen te treden, doden zouden een hekel aan de geur van de plant hebben. In China wordt het boven de deur gehangen om boze geesten te verdrijven. Bijvoet wordt ook gedragen om lust en vruchtbaarheid te verhogen, om rugpijn te voorkomen en om ziekte en krankzinnigheid te genezen. Naast het bed helpt Bijvoet in het bereiken van astrale projectie en geeft zeer levendige en voorspellende dromen.

Toepassingen
Tabak voor arme mensen, werd gebruikt in bier. Verdrijft insecten, met name motten.

Medicinaal
Voor het medicinaal gebruik van de plant moet je de bladeren in de bloeitijd verzamelen. Maagproblemen; voorkomen misselijkheid na maaltijd; eetlustopwekkend; wormverdrijvend (lange tijd in een lage dosering); spijsverteringstimulerend (aftreksel); op gang brengen en reguleren menstruatie; stimulerend voor de zenuwen; galopwekkend. De Chinese kruidengeneeskunde gebruikt de plant voor de voortplantingsorganen, bijvoorbeeld om de baarmoeder te verwarmen, bloedingen te stoppen of bloedingen bij een te lange menstruatie af te remmen. Kauw bij vermoeidheid op enkele bladeren of bloemtoppen. Dit verheldert de geest en je blik.
Een aftreksel van de gedroogde plantenbladeren stimuleert de spijsvertering. Een compres van bijvoetazijn kun je gebruiken bij kneuzingen en ontstoken gewrichten.

Culinair

Overig
Wierrookstaafjes
Hiervoor zijn alle artemisiasoorten geschikt. Pluk de knoppen vlak voor bloei en snijd ze in stukken van ongeveer vijftien centimeter. Laat ze twee dagen drogen en bundel. Maak de bundel tweeeneenhalve centimeter in doorsnee. Bindt het geheel samen met een katoenen vezel. Steek een kant aan en blaas de vlam uit. Laat het geheel smeulen.

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl/plantenatmb
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htmlKruidenlijst
-http://www.natuurlijkerwijs.com
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.