Samengesteld 14 juni 2004. Gewijzigd 4 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Boerenwormkruid - Tanacetum vulgare

Reinvaren; Wormkruid; Wormzaad
De geslachtsnaam "Tanacetum" is vermoedelijk afgeleid van het Griekse woord "athanasia" dat onsterfelijk betekent. De bloemen verwelken niet gauw, daarnaast werd de plant vroeger gebruikt om er een soort levensdrank van te maken. Omdat de plant aan Ganymedes werd gegeven om hem onsterfelijk te maken, wordt Boerenwormkruid gedragen om het leven te verlengen. En nog een uitleg is dat Boerenwormkruid gebruikt werd om lichamen mee te conserveren. Boerenwormkruid was vroeger veel in gebruik als middel tegen wormen, vandaar de naam. Een andere Latijnse naam die gebruikt wordt is 'Chrysanthemum vulgare'. Niet bekend nog wat de officiŽle benaming is (Tanacetum wordt in de meest recente boeken gebruikt).
Andere talen
E: Tansy
F: Tanaisie vulgaire
D: Rainfarn

Oorsprong onbekend
Familie Composietenfamilie - Asteraceae
Kweek
De plant komt het beste tot zijn recht in zand en op droge plekken. De kruipende wortels verspreiden zich snel en vormen al gauw een forse plant. De plant moet je een keer in de drie jaar scheuren. Wortelstekken kun je in april nemen en op dertig centimeter van elkaar uitplanten. Haal de uitgebloeide bloemen weg. Het is een mooie bladplant. Het lijkt op duizendblad en vormt een mooi contrast met grijsachtige tinten. Omdat de wortels zich zo snel verspreiden is het raadzaam om de plant geisoleerd te kweken.
Pluk de bloemen in juni tot september, drogen in de schaduw, niet boven de 35 graden. Ook het zaad wordt gebruikt. Ook alle bovengrondse delen kunnen gebruikt worden. Men kan een infuus maken of een tinctuur, het infuus is echter zeer bitter.

Eigenschappen
Boerenwormkruid kan tot een meter twintig hoog worden. De kantige stengels zijn meestal kaal en alleen bovenaan vertakt. Er zijn meestal meerdere stengels. De bladeren zijn zittend, geveerd met langwerpige en scherp gezaagde, heldergroene, blaadjes. Ze staan in een afwisselende bladstand. Verder zijn ze bezet met klieren en licht behaard. De bloeiwijze is los tot een dicht schermachtig geheel. De bloemhoofdjes zijn goudgeel van kleur en tussen de zes en tien milimeter groot. De vlakke gele bloemhoofdjes bestaan uit korte buisbloempjes en vormen aan het eind van de stengel een dichte schermachtige pluim. Het opvallendst is dat duidelijke straalbloemen ontbreken. Het omwindsel is halfbolvormig met groene dakpansgewijze geschikte schubben. De bloemen steken boven het omwindsel uit. De wortel is rond en veelkoppig. De kruipende wortels verspreiden zich snel. Zij verspreiden een sterke, kamferachtige geur. De smaak is nootmuskaatachtig, of kaneelachtig. De bladeren smaken, spaarzaam gebruikt een beetje naar gember. De plant is licht giftig, maar wordt soms als sierplant gekweekt. De plant bloeit van juli tot september en is te vinden op ruderale plaatsen het gaat dan om droge plekken zoals dijken, bermen, langs spoorwegen, aan akkers, op zand. Ze komt in heel Europa voor en ook in West-Azie.

Geschiedenis
Boerenwormkruid werd ook gebruikt tegen de motten en vlooien, voor dit doel werd het veel in huis gestrooid. Ook werd hij toegepast als keukenkruid. Ook was het kruid veelvuldig in gebruik om een abortus op te wekken. Toch was het een van de kruiden die gewijd waren aan de Heilige Maagd. Wat Boerenwormkruid in de schoenen geplaatst helpt tegen chronische koorts. De plant werd al heel lang in kruidentuinen gekweekt en is nu al een tijd ontsnapt. In siertuinen wordt het niet meer gekweekt; terwijl het toch een decoratieve en aromatische plant is. De oude kruidenkundigen in kloosters dachten dat Lucianus (een Griekse hekeldichter) dit kruid bedoelde toen hij de passage schreef met de instructies van Jupiter aan Mercurius om Ganymedes weg te halen. "En als hij onsterfelijkheid geproefd heeft laat hem dan naar ons terugkeren.''

Gebruik
De kolonisten namen het mee naar de Verenigde Staten, daar burgerde de plant in, in de oostelijke staten.
In de middeleeuwen werd het gebruikt om vliegen en vlooien te verdrijven. Dit omdat de vloeren na een feestmaal bedekt was met een laag afval.) Als het wordt gebruikt bij de bereiding van vlees dan houdt het bromvliegen op een afstand.
In de zeventiende eeuw werd het heilig verklaard en mocht en alleen nog met Pasen gegeten worden. Culpeper waarschuwde dat doordat de mensen nu hun gebruikelijke hoeveelheid in het voorjaar zouden missen ze in de zomer ziekelijk zouden worden. Het aftreksel en de thee hief de kwalijke gevolgen van het winterdieet op (gezouten vlees en vis). Op Paaszondag wordt er in Lincolnshire nog steeds boerenwormkruidpudding gemaakt. Hier heet de plant gember. In veel achttiende eeuwse recepten wordt ze aanbevolen.

Folklore
Volgens de Griekse mythe werd het kruid gebruikt om Ganymedes onsterfelijk te maken, nadat Zeus een oogje op hem had laten vallen, op de berg Olympus werd hij vervolgens de waterdrager voor de goden (Aquarius) en de minnaar van Zeus.

Toepassingen
Medicinaal
Spijsvertering ; Bij lintworm, draadwormen etc.;Voortplantingsorganen; Bij uitblijven van de menstruatie, of bij een pijnlijke menstruatie; Huid; nieraandoeningen; koortsverlagend; stimulerend. Uitwendig kan het gebruikt worden als lotion bij schurft; bij een kinderwens; reumatische pijnen; vochtafdrijvend.
Bij ingewandswormen mag het gebruikt worden met Absintalsem, en een ontspanner voor de ingewanden als Kamille en een laxeermiddel als Senna.
Let op!Boerenwormkruid mag absoluut niet gebruikt worden bij een zwangerschap! Inwendig geldt het als een abortuskruid.
Verder mag dit middel absoluut niet langdurig gebruikt worden of in een hoge dosering en voor kinderen is het absoluut niet geschikt!

Recepten
Bij een pijnlijke menstruatie neemt men 20 gram gedroogde boerenwormkruidbloemen op een halve liter gekookt water, dit laten afkoelen en lauw zeven. 2 kopjes per dag.

Bij lintworm een decoct van de zaden een minuut laten koken in 100 gr. water, meteen zeven en ongezoet drinken.

Bij draadwormen 15 gram bladeren en bloemen op 200 gr kokend water. Het infuus warm zeven en meteen ongezoet drinken. Dit kan ook als een lavement worden toegediend.

Culinair Als gember, kaneel of nootmuskaat. Kijk voor recepten in kookboeken uit de achttiende eeuw.

Overig
Verder bevatten de toppen van het bloeiende kruid een kleurstof waarmee textiel geel, groen of bruin mee wordt geverfd. Ook in de cosmetica wordt de etherische olie toegepast. Mieren houden niet van Boerenwormkruid.

Etherische olie (thujon)
Bitterstoffen (tanacetine i en iI)

Bronnen -http://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/boerenwormkruid.htm
-http://www.natuurlijkerwijs.com
-http://www.annetanne.be
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.