Samengesteld 22 juni 2004. Gewijzigd 5 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Grote Brandnetel – Urtica dioica

Brandnetelfamilie - Urticaceae
‘Urtica’ is afgeleid van het Latijnse ‘uro’, wat ‘ik brand’ betekent. ‘Di’ is Grieks voor ‘twee’, ‘oecos’ staat voor ‘verblijf’ of ‘huis’, dus ‘tweehuizig’. De naam Netel, zou zijn afgeleid van het woord Noedl, wat naald betekent, een verwijzing naar de stekende brandharen. Maar de vezels van het kruid werden ook gebruikt om textiel mee te vervaardigen, voordat Vlas algemeen in gebruik kwam. ‘Net’ is dan de passieve vorm van ‘ne’ een term bekend in de meeste Indo-Europese talen, die verwijst naar spinnen of naaien.

Andere talen
E: Stinging Nettle
F: Ortie Dioique
D: Brennessel
Volksnamen
Bengelkruid; Broeinetel; Duivelskruid; Duivelsvoorschoot; Gemene Netel; Hoendernetel; Nestel; Netelkruid; Roomse Netel; Tingels

Oorsprong onbekend
Kweek onbekend

Eigenschappen
Een vaste plant die tussen de 30 tot 150 en soms 250 cm hoog wordt met een rechtopstaande vierkante stengel. Deze stengel heeft ruwgezaagde diep groene, stevige bladen. Deze zijn langwerpig ondiepe ingezaagd tot puntig en staan in paren. De bladen zijn tegenoverstaand gesteeld. De bladvoet is hartvormig en grof getand. De plant bloeit met kleine bloempjes die als pluimen verschijnen uit de bladoksels; de bloemdekbladen zijn met vier. De bloei is van juli tot september. De Grote Brandnetel is tweehuizig, er zijn dus aparte mannelijke en vrouwelijke planten. De vruchten zijn kleine nootjes die omsloten worden door gedroogde kelkbladen. De Grote Brandnetel houdt van arme grond, het is een echte pionier. Ze komen vroeg in het voorjaar op, nadat ze overwintert hebben met hun onuitroeibare ondergrondse wortelgestel. De onopvallende bloemen zitten in trossen, na de bevruchting gaan ze bij de vrouwelijke bloemen hangen, deze trossen zijn 2 tot 5 cm lang, de individuele bloemen zijn groen en onopvallend, de bloeiwijzen van de mannelijke bloemen staan opwaarts of opzij gericht na de stuifmeelafgifte, de bloeitijd is van juni tot september. Het blad is groot, stevig en ondiep ingezaagd tot sterk zaagvormig blad een donzige onderkant bedekt met brandharen. De Grote Brandnetel is de waardplant voor de Atalanta, Kleine Vos en de Dagpauwoog. Met brandnetels in je tuin ben je dus verzekerd van vlinders. (Mits de eitjes uitkomen en de rupsen je de lust in het tuinieren niet ontnemen.) Het onuitroeibare wortelgestel, de brandharen en de voorkeur voor ruderale terreinen betekent een enorme weerstand. De plant komt voor op stikstofrijke grond in bossen, op kapvlakten, op ruigten, bij gebouwen, in bermen, heggen en tuinen en op gecultiveerd land (bijvoorbeeld composthopen aan de rand van de akker). De plant komt wereldwijd voor en hier in heel Europa.
De Brandnetel bevat een aantal nuttige voedingsstoffen voor de mens: magnesium, betacaroteen, kalium (vochthuishouding), calcium, zwavel, silicium (kiezelzuur. Dit is het zuur dat zo brandt) en voedingsvezels.Looistoffen Vitaminen: A, B, C en K, Bitterstoffen, Mierenzuur (grote reiniger, bevindt zich in de brandharen), koper, ijzer, Xantophyl; Histamine (bevindt zich in de brandharen); Veel chlorofyl (door de EU toegelaten kleurstof E140).

Botanie van de Kleine Brandnetel - Urtica urens
Een éénjarige plant uit de Brandnetelfamilie, houdt van een rijke grond, wordt veel kleiner dan de Grote Brandnetel, niet hoger dan 60 cm, de Kleine Brandnetel is éénhuizig, mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten dus aan één plant. Veel later dan de Grote Brandnetel komt de Kleine Brandnetel pas rond mei bovengronds. Het blad is ook wat dunner en lichter van kleur dan van de grote variant. Bladen zijn wat rondachtig en de bladvoet is wigvormig. De bloemtrosjes blijven kleiner en blijven staan.

Voor beide soorten geldt:
De planten zijn bedekt met brandharen. Deze netels breken af als je de plant aanraakt (Maar ga je met de haren mee- dat wil zeggen van onderen naar boven- dan blijven de netels heel.) breken de punten van de brandharen af en daardoor komt er (mieren)zuur vrij. Dit zuur veroorzaakt jeuk en brandende pijn. Het pijnlijke effect van de Kleine Brandnetel is wat feller. Beide soorten komen algemeen voor in heel Europa, Azië en Noord-Amerika. Er bestaan meer dan 500 Brandnetelsoorten over de hele wereld, sommige met heel vervelende brandharen. Toch is de brandnetel vanwege zijn inhoudsstoffen uitermate nuttig.

Geschiedenis
werden Brandnetelvezels tot in de 19de eeuw gebruikt om textiel van te maken, het zogenaamde neteldoek, dat zeer sterk en duurzaam is, vergelijkbaar met linnen of hennepvezels, in Nederland gebeurde dat vooral in Friesland. In het sprookje van Hans Christian Andersen, weeft de prinses in het sprookje “De Prinses en de Elf Zwanen’ mantels van Netelvezels. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er chlorofyl uit de planten gewonnen om geneesmiddelen van te maken, andere grondstoffen waren immers schaars.

Gebruik
Overigens gelden Brandnetels al sinds antieke tijden als een afrodisiacum. De Romeinen streken bijvoorbeeld Brandnetels over de vulva van zogenaamd ‘frigide’ vrouwen. (Barbaren!! Noot Suzelot) Brandnetels werden in de klassieke kruidengeneeskunde op waarde geschat. Theophrastus (ca. 372- ca. 305 v. Chr.) gaf al de raad om de bladeren van de Brandnetel te eten bij bepaalde kwalen. Dioscorides beval de netel aan tegen alle ongemakken, zoals kankerachtige verzweringen, verrekkingen, hondenbeten etc. Plinius de Oudere, schrijft hetzelfde over de plant, en noemt Olijfolie als middel tegen de jeuk veroorzaakt door de brandharen. Brandnetelzaad werd veel gebruikt in middelen tegen vergiftiging door Dollekervel en Bilzekruid, schimmels en kwikzilver. Romeinse soldaten wreven als ze het in de door hen veroverde noordelijke streken koud hadden hun lichaam in met netels, dit is niet zo gek, want de in de Brandnetels aanwezige inhoudstof histamine, zet de bloedvaten open. De Romeinse netel (U. pilulifera) komt nog altijd voor bij Romeinse ruines in Noord Europa

Bij verzakkingen van de baarmoeder sloeg men met Brandnetels tegen de geslachtsdelen van de vrouw, zodat deze begon op te zwellen en de verzakking dus minder zichtbaar werd. (Wat je noemt gezichtsbedrog. Noot: Suzelot.) Verder werd het kruid algemeen gebruikt bij verkoudheid, gezwellen en zweren. Brandnetelwortels bij jicht en andere gewrichtsaandoeningen. Hildegard von Bingen had een hoge dunk van de Brandnetel: Gekookte jonge, verse netels zijn een nuttig maal voor de mens, omdat ze de maag reinigen en een teveel aan slijm verwijderen. Dodoens schreef de Brandnetel bij tal van kwalen voor, bijvoorbeeld bij een moeilijke stoelgang, uitblijvende menstruatie, zwellingen aan de huig, de beet van dolle honden, kankerachtige zweren etc.

Folklore
Al heel lang in gebruik als voedselgewas en geneeskruid. Bij de Germanen was de Brandnetel gewijd aan Thor/Donar, de God van de Donder, Vruchtbaarheid en Huwelijk, maar ook van de Oorlog (zie Mars). Plinius de oudere schreef dat de plant voor velen een heilige plant was, die gegeten wordt om een heel jaar gezond te blijven. Brandnetels moeten volgens het volksgeloofbij voorkeur op bepaalde heilige dagen geplukt worden zoals het Germaanse Joelfeest (dit werd na de kerstening Kerstmis, Nieuwjaarsdag en Driekoningen), het Lentefeest (werd na de kerstening Pasen en Pinksteren), het Midzomerfeest (dit werd later St. Jansfeest) etc.

Planten met brandharen, stekels en doornen, hebben altijd een belangrijke rol gespeeld, deze planten werden als antidemonisch middel beschouwt, dit gold ook voor de brandnetel, vaak werd deze plant aan stallen en huizen gehangen om ze te beschermen tegen het kwaad. In Nederland werd op het Zaanse Luilakfeest de ‘luilak’ met een bos Brandnetels geslagen of hing men een bos Brandnetels aan de deurklink, op andere plaatsen zette men de ‘luilak’ een Brandnetelkroon op het hoofd. Ook werd de Brandnetel gebruikt om voorspellingen te doen. De urine van een zieke werd bijvoorbeeld over Brandnetels gegoten, of er werden Brandnetels onder het ziekbed gelegd, bleven de planten fris dan zou de zieke het overleven, als het kruid verwelkte dan zou de zieke sterven. Ook werd de Brandnetel gebruikt om de controleren of een meisje nog maagd was, men liet haar urineren over een bos Brandnetels, als de plant verdorde, was het meisje geen maagd meer.

Toepassingen
Let op eet deze plant nooit rauw, dat is slecht voor de lever. Als Brandnetel blootgesteld wordt aan warmte (koken, thee) prikt ze niet. Voor de medicinale doeleinden gebruik je het blad en de wortel. In de handel kun je ook poedervorm en extract in capsules en tabletten vinden. Jonge uitlopers en bladen kunnen vers of gedroogd gebruikt worden.
Medicinaal
Bloedtonica; botopbouwend: bevorderd opname calcium; bloedreinigend; stimulerend van bloed; verbetering doorbloeding van de gewrichten en daardoor versoepelen de gewrichten, ontgiftend in het bloed en daardoor ontstekingsremmend (verkoudheid en bronchitis, astma); bevorderd bloedstolling (vitamine K); bevorderd aanmaak rodebloedlichamen (ijzer), verlaagd bloeddruk (hypertensie is verhoogde bloeddruk); samentrekkend, bloedstelpend, anemie (tonicum); ijzertekort (tonicum); spierkrampen (hoog gehalte mineralen); hooikoorts (histamine); osteoporose (calcium); inwendige bloedingen en aambeien, neusbloedingen (tinctuur); bevorderd spijsvertering: Stimuleert de darmen en de pancreas; licht vochtafdrijvend; diarree met veel slijmvorming; anti-allergisch; reinigt urinewegen en nieren, bij blaasontsteking; opbouwmiddel; huidaandoeningen: natte en droge eczeem, en ondersteunend bij psoriasis. Verder bij zweren en brandwonden, netelroos en acne; bij goedaardige vergrote prostaat (wortel); bevordert melkproductie (soep of thee) bij zogende moeders; jicht (sap en thee) en gewrichtsontsteking (sap en thee)
De ontgiftende, vochtafdrijvende, stimulering van de bloedtoevoer en versoepeling van de gewrichten maakt dit kruid geschikt voor reumatische klachten en artritis. Vanwege de bloedontgiftende en stimulering van bloedaanmaak is het geschikt bij bloedingen en wat zwaardere menstruatie. Het kan bloedingen of ernstige wonden minder hevig maken.
Het kruid wordt gebruikt in haarlotions en zalven tegen insectenbeten.

Een zeer groot constitutiekruid, werkt op het hele lichaam, op alle organen als reiniger en versterker.Goed kruid bij een afvalpoging. Verder bij elke kwaal die gebaat heeft bij een toevoeging van mineralen. Zeer goede voorjaarsreiniger.
Geschikt voor mensen die snel huiduitslag krijgen door een allergische reactie op voedsel, bij allerlei andere huidaandoeningen. Een goed ingrediënt in antiroos-shampoos. Door de grote hoeveelheid vitaminen en mineralen is brandnetel uitstekend geschikt als opbouwmiddel bijvoorbeeld na een periode van ziekzijn. Let wel even op of er geen wisselwerkingen met andere medicijnen zijn of dat je allergische reacties vertoont. Treden er irritaties op stop dan het gebruik.

Absoluut geen kinderkruid, ook niet bij mensen met een nerveuze aard, niet bij acute ontstekingen, dan altijd eerst Calendula, daarna pas Brandnetel. Verder niet bij koorts, want het is een aanjager. Ook oppassen bij bloedverdunnende medicijnen, omdat Brandnetel ook vitamine K bevat zou het kruid de werking van deze medicijnen kunnen verminderen. Ook als er al plaspillen gebruikt worden, kan Brandnetel de werking verhevigen.

Oertinctuur
Voor de oertinctuur gebruikt men de jonge toppen, men gebruikt het drie weken, dan een week stoppen, altijd voor de maaltijd innemen. De thee van grote stukken blad, zonder de bloemen, de zalf wordt ook van de jonge toppen gemaakt. De zalf kan als trekzalf op vuile wonden, steenpuisten (dan eerst Calendulazalf) en op reumatische, pijnlijke plekken worden toegepast. De wortel kan ook als medicijn worden toegepast, deze opgraven in de herfst. Tijdens het allergieseizoen kan men twee tot driemaal per dag 300 mg capsules van het gedroogde blad gebruiken.
Bij prostaatklachten (ga als deze klachten te lang duren naar je arts) gaat het heel goed samen met Zaagpalm. Bij anemie samen met vitamine C en ijzerpreparaten of ijzerhoudend voedsel toepassen. Bij eczeem combineert het goed met Helmkruid en Grote Klis. De tinctuur neem je drie keer per dag drie mililiter (60 druppels)

Recepten
Van de toppen van deze plant wordt vaak thee gezet. Laat deze thee vijf tot tien minuten trekken. Een infuus maak je als volgt: zet het als thee en laat vijf tot tien uur trekken. Het infuus bevat dan ongeveer 500 miligram calcium, thee bevat van diezelfde stof dan 50 miligram. Dit geldt ook voor de andere mineralen. Een infuus zetten loont dus echt de moeite. voor een infuus neem je twee en een halve eetlepel gedroogd kruid en een halve liter kokend water. Eenmaal afgekoeld mag je het niet meer verwarmen. Zeef en bewaar niet langer dan 24 uur in de koelkast. Drink per dag een kwart tot een halve liter maximaal. Een wortelaftreksel neem je een keer per dag twee deciliter.
Gewone thee kun je zetten met een eetlepel kruid of wortels ervan en dat laat je een tien minuten trekken op een kwart liter water. Drink twee tot drie keer per dag een kwart tot een halve liter. Afhankelijk van je reactie kun je dus nu kiezen voor de lichte thee tot een zwaarder infuus.
-Artritis: Drie tl Brandnetelblad op een kopje kokend water. Na vijf minuten zeven en gezoet met wat honing drinken. Drie kopjes per dag
-Bloedneus: snuif het verse sap van een brandnetel op.
-Psoriasis, ontstoken: olie-extract is toepasbaar.
-Reuma, trekzalf, Brandnetelzalf: Verzadig au-bain-marie gesmolten vaseline met jonge toppen van Brandnetel. Minstens 24 uur laten trekken, afzeven en in een glazen pot doen.
-haarproblemen en voor gezond haar: 200 gr Brandnetelwortel vijf minuten koken in een halve liter azijn,het geheel laten afkoelen en filtreren. 's Avonds voor het slapen gaan de hoofdhuid ermee inmasseren. 's Ochtends het haar weer uitwassen. Dit verschillende weken achter elkaar, drie of vier keer per week.
-Onzuiver bloed: 50 gr Brandnetelblad en - twijgen koken in 1½ liter water, tot een liter laten inkoken, filtreren en in een fles bewaren. Twee of drie glaasjes per dag.
-Aambeien: 3 kg mals Brandnetelblad plukken en schoonmaken. Een minuut in een pan op het gas verwarmen. Dan de pan van het vuur nemen, de bladeren roeren en laten afkoelen, de bladeren uitpersen door een doek. Het sap wegen en hetzelfde gewicht aan honing toevoegen, mengen, deze siroop wordt bij kleine glaasjes gedronken, in totaal 75 ml per dag.
-Roos: 100 gr vers, mals Brandnetelblad afwegen. Wassen, drogen, en er in een doek het sap uitknijpen (handschoenen aan)dit sap mengen met 40 gr Amandelolie. Hiermee drie maal daags de hoofdhuid masseren.
-Rode Hond: 100 gr Brandnetelblad 10 minuten laten koken in 800 ml water, filtreren en om het uur een kopje toedienen.
-Koekjes bij urine-incontinentie: 15 gr Brandnetelzaad mengen met 60 gr Roggemeel. Kneden met voldoende water en honing om er koekjesdeeg van te maken. Hiervan pannenkoekjes bakken, er bij het avondeten één van te eten geven.
-Voedzame thee voor (zwangere) vrouwen: 40gram brandnetelblad 20-30 minuten koken in een halve liter water en (om de darmwerking te reguleren) rode framboosblad. Deze thee versterkt de baarmoeder. Met kamillebloemen erbij wordt de thee kalmerend.
-Haarversterker: maak een thee van brandnetelblad en paardestaart. Wrijf dit in de haren en drink de thee. Het verminderd ook haaruitval en verzorgt een droge hoofdhuid.

Culinair
Soep; thee; gekookte groente (eet deze plant nooit rauw!). De jonge toppen kunnen het hele jaar gegeten worden als soep of als spinazie gekookt. De soep kan als tonicum gegeten worden. Eet het dan een keer per dag.

Engels recept voor Brandnetelsoep uit de Tweede Wereldoorlog
Pluk een hoeveelheid netels die een bak van een halve liter vult, was ze, droog ze en doe ze in een halve liter zout water. Breng dit aan de kook, roer het goed door en laat het 10 minuten door koken. Laat 30 gr baconvet smelten, roer daar 30 gr bloem door, voeg de netels en het water aan toe en laat het al roerend nog vijf minuten koken. Gier er een beetje kokende melk bij en serveer het met croutons.

Brandnetelgemberbier
Voor ongeveer 10 glazen neem je 125 gram verse gemberwortel die grofgesneden is; 8.5 dl water; 4 eetlepels poedersuiker; 2 eetlepels gedroogde brandnetels; 1 theelepel geraspte sinaasappelschil; 1 kaneelstokje; 15 eetlepels wisky; ijsblokjes; kan; koelkast; zeef

Pureer de gemberwortel met 1.25 dl water, los de suiker op in een pan met 1.25 dl water. Doe alle ingredienten samen in een schenkkan of pot met deksel. Roer alles goed door en laat het geheel 24 uur trekken. Zeef en zet het weg in de koelkast om daar in een uur ijskoud te worden. Voeg ijsblokjes bij het opdienen met alcohol. Voeg per glas anderhalve eetlepel wisky toe.

Overig
Geeft een groengele verfstof, gemaakt uit de wortels. Verder een zeer goed antiluismiddel op planten: een bos Brandnetels een aantal dagen laten weken in een emmer water, zeven, spuit deze vloeistof op planten met luis, als je er ook nog Boerenwormkruid aan toevoegt kan je het ook gebruiken bij aaltjes. Brandnetelblad bevordert de leg bij kippen.

Let op!
Welke kruiden kan men ter verlichting van de pijn en de jeuk gebruiken als men in aanraking is gekomen met de brandharen van de Brandnetel: Zuring; Weegbree (Grote en Smalle); Salie; Rozemarijn; Alle Muntsoorten; klein hoefblad, hondsdraf.

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl
-http://www.plantaardigheden/annvanrooy
-http://www.annetanne.be/brandnetel
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.
-http://www.natuurlijkerwijs.com

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.