Samengesteld 21 juni 2004. Gewijzigd 7 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Grote Engelwortel – Angelica archangelica

‘Angelica’, betekent ‘engel’ (stamt af van het Griekse woord angelos dat boodschapper betekent), ‘archangelica’ betekent ‘Aartsengel’, samen een ‘engelachtige Aartsengel’, legenden vertellen over een Aartsengel, in sommige verhalen is het Michael, in andere Rafael, die de geneeskrachtige eigenschappen van de ze plant tijdens een pestepidemie aan een monnik in een droom openbaarde. Engelwortel bloeit rond 8 mei, de dag van Michael. Ook de wortels lijken wel wat op engelenhaar. Engelenkruid bood bescherming tegen het kwade en men schreef het grote geneeskracht toe.
Andere naam: Wortel van de Heilige Geest; Engelenkruid.

Oorsprong Syrie
Familie Schermbloemigen; peterselie
Kweek De engelwortel (A. archangelica en A. sylvestris) is een tweejarige plant (die zich soms als een kortlevende vaste plant gedraagt). Hij groeit in het wild op vochtige, iets zure leemgrond, maar in de tuin floreert hij op elke goede tuingrond, en zaait zich daar ook vlot uit. Kweek het op uit zaad. Zaai in de herfst of winter. Engelwortel doet het geweldig in de border. Ze staat het liefst in de zon of lichte schaduw. De plant verlangt veel humus.
De engelwortel-soorten zijn niet giftig, hoewel ze soms een fototoxische reactie kunnen veroorzaken, dwz een irritatie van de huid als die, na in aanraking te zijn gekomen met het verse sap, wordt blootgesteld aan UV-licht. Dus als je massale hoeveelheden wil gaan oogsten: bij voorkeur in de schemering of op een zwaar bewolkte dag en met lange mouwen en broekspijpen...

Eigenschappen
In Nederland is de Grote Engelwortel pas in1934 gesignaleerd. Angelica is een stevige, geurige, bleekgroene en overblijvende plant met holle geribbelde stengels en grote samengestelde bladeren aan de basis. De plant doet wat denken aan selderij. De bladeren hebben bladstengels met een omhullende basis en grote getande blaadjes. De miniscule groenwitte bloemen groeiten tot grote samengestelde bolle schermen. Elke schermbol heeft tussen de twintig en veertig steeltjes. De ovale vruchten hebben kurkachtige gevleugelde ruggen. De zaden zijn pittig van smaak De plant komt gecultiveerd in Europa voor op vochtige graslanden, uiterwaarden, rivieroevers in Noord-Europa en is verwilderd in Engeland, Frankrijk en naar het zuidoosten toe (voormalig Joegoslavie). De plant bloei in juli en augustus en kan twee meter hoog worden. Na de vorming van de zaden sterft de plant af. Door de bloemen af te snijden kan de plant drie tot vier jaar oud worden.
Wilde Engelwortel (Angelica sylvestris) is veel zwakker in werking en kan daarom de voorkeur genieten. Deze plant wordt een tot twee meter hoog en is kaal. De bladen zijn groot, twee keer geveerd met elliptische getande blaadjes. Het omwindsel ontbreekt meestal. De kroonbladeren zijn tot vijftien milimeter lang. De vrucht is eivormig met vleugelachtige ribben die vier tot zes milimeter lang zijn. De plant heeft een zoete muskusachtige essentiele olie. Komt voor in natte graslanden, waterkanten, natte loofbossen in Europa en Siberie.
Chinese Engelwortel is een kleine aromatische plant met varenachtige blaadjes en komt oorspronkelijk uit China. De wortelrozetten zijn aromatisch en ruiken naar selderij. De wortels worden gedroogd of geweekt in wijn en daarna gedroogd. Het is het bestanddeel van veel tonica. De plant of bestanddelen daarvan is te koop in toko's en in kruidenwinkels.
Pas op: verwar Engelwortel niet met gevlekte scheerling! (Acuta virosa)

Geschiedenis
Gebruik
Het kruid wordt al genoemd door de schrijvers uit de klassieke oudheid. Rond de 15de eeuw werd Engelwortel verwerkt in een recept tegen de pest, het maakte ook deel uit van het Karmeliterwater, wat weer beschermde tegen boze geesten en heksen. Parkinson, in zijn “Paradise in Sole”, uit 1629, plaatste de Engelwortel als eerste van de geneeskrachtige planten. Engelwortel werd gebruikt voor het neutraliseren van gif, later ook bij lichamelijke kwalen als verstopping, ademnood en galpijnen. In 1665 werd Engelwortelwater, Nootmuskaat en Theriak vermengd en gegeven aan mensen die aan de builenpest leden. Dit middel werd “de Koning’s Excellente Pestrecept” genoemd, en werd gepubliceerd door College van Artsen in Londen.Verder werd het kruid ook gebruikt om de placenta uit te drijven bij mens en dier. Bij hondenbeten, mogelijk als een soort voorloper van de tetanusinjectie, werd de gemalen wortel met pek toegepast. Ook werd het gebruikt in een siroop voor spijsverteringsstoornissen. De thee van het blad werd gebruikt bij flatulentie.

In Noord-Amerika werd een van de vele andere soorten Angelica gebruikt om de handen mee in te smeren alvorens men ging vissen, de cumarine in het kruid verdoofde de vissen, weer een andere, meer giftige soort werd gebruikt door bepaalde stammen om suïcide mee te plegen.

Van de stelen wordt snoep gemaakt. In Scandinavie eet men het blad als groente. De olie wordt gebruikt in parfum, reukwater, eau de toilette, zeep, badolie. De aromatische smaak en geur in alle delen van de wortels (harsachtige gom) maakte dat de parfumindustrie deze olie ging gebruiken in plaats van muskaatbenzoe. Een aantal combinaties worden nu verondersteld bijvoorbeeld Muscadetdruiven met Angelica in de buurt. Angelica in Absinth, Chartreuse. De zaden van Kummel, Karwij, Angelica in vermouth en jenerver. Van de gedroogde bladeren worden maagtabletten gemaakt. De plant is ingeburgerd in Noord-Europa, IJsland en Lapland.

Folklore Het speelt een grote rol in de folklore van de noordelijke landen. In Oost-Pruisen en Pommeren werd de Engelwortel in de lente verzameld en in optocht over de dorpen gedragen en daarna verkocht, dit was waarschijnlijk een overblijfsel van een voorchristelijk ritueel, later werd dit Mariaboodschap. Na de kerstening werd de plant ingelijfd door het christelijke geloof en verbonden aan de Aartsengel Michael die de geneeskrachtige werking zou hebben geopenbaard aan een monnik. In de streken rond Saintes aan de Charente in Zuidwest-Frankrijk, hingen moeders wel een stuk Engelwortel om de nek van hen kinderen om ze beschermen tegen het kwaad. De Lappen in het noorden van Europa kauwde op de wortel, om zo een lang leven te leiden. In het merengedeelte van Litauen hield de bevolking een keer per jaar een processie waarbij bloemstengels van Angelica in de stad werden verkocht. De verkopers zongen daarbij in koor een lied, waarvan niemand de betekenis meer kende. Het ritueel was in de voorzomer.
In de tuin is Angelica beschermend. Je kan het gebruiken in alle beschermings – en uitdrijvingswieroken. Strooi Angelica in alle hoeken van het huis om het kwaad af te weren.
Toegevoegd aan het bad verwijdert het vloeken en bezweringen die tegen je zijn uitgesproken. Sommige Indianenstammen dragen de wortel in hun tas als talisman tijdens het gokken. Angelica wordt ook gebruikt in genezende wieroken, het roken van de bladeren zou visioenen teweeg brengen.

Toepassingen
Medicinaal
Het regelt de vrouwelijke hormoonhuishouding en het immuunsysteem. Iets verderop vind je verdere informatie.
De toepassing is met bladeren in een infusie, anders staat het tussen haakjes.
stimuleert de eetlust; bevordert de opname van voedingsstoffen; windverdrijvend; slijmlosmakend; vochtafdrijvend; stimuleert de nieren; verstopping; ademnood; galontsteking; ontstekingsremmend; koortsverlagen; darmklachten (wortelaftreksel); bloedarmoede; algehele zwakte; problemen bloedsomloop; hartproblemen; verlicht jicht en reuma (in badwater)
-menopauzeklachten; premenstrueelsyndroomklachten; allergieen; spasmen van de gladde spieren.(dat wil zeggen spieren die niet door de wil te beïnvloeden zijn, zoals bijvoorbeeld de spieren in de darmen, in de baarmoeder, en in de kleine luchtwegen. ) Voor deze indicaties kan je het kruid gebruiken o.v.v. gedroogde en gemalen wortel (in capsules), ongeveer een gram per dag, als tinctuur (65% alcoholbasis), tot 3- 4 x 20 druppels per dag of een capsule van 250 mg twee per dag of eventueel als een standaard-infusie.
-Een aftreksel van gedroogde wortelen levert een bruikbaar middel tegen hoest en verkoudheid.
-Spoelen met aftreksel verlicht reumatiek en zenuwpijn.
-De olie werkt ontspannend. Doe een paar druppels in het badwater of in een voetenbad. Dit heeft een gunstig effect op de bloedsomloop en andere lichaamsvloeistoffen, menstruatiekrampen, vochtvasthouden (!), maagklachten, darmzweren en migraine.
-Maak een decoct van een wortelrozet of drie tot vier wortelplakken die je 45 minuten kookt in een halve tot driekwart liter water. Drink per dag twee tot drie keer een kwart liter hiervan of neem twee keer per dag een tot drie pipetjes tinctuur.
Pas Op! Enigszins giftig; ongeschikt voor zwangere vrouwen en suikerpatiënten. Kan de huid overgevoelig voor licht maken. Overmatig gebruik kan leiden tot verstoring van de bloeddruk.

De Chinese en de Japanse engelwortel (resp. A. polymorpha v. sinensis en A. acutiloba) hebben andere eigenschappen, deze zijn vooral pijnstillend, licht kalmerend, hormoonregulerend en afweerondersteunend. De Chinese soort wordt gekweekt voor de handel. Van A. gigas (verkocht als rode of Koreaanse engelwortel) zijn geen medicinale eigenschappen bekend.

De Chinese Engelwortel (don quai) heet ook wel de ginseng voor vrouwen. Het regelt de hormoonhuishouding. En de Japanse Engelwortel heeft ook zulke eigenschappen. Het regelt het hormonaal evenwicht door de hoge concentratie phytoesterogeen, deze plantaardige stoffen zijn 400 keer minder actief dan de natuurlijke oesterogeen (vrouwelijk hormoon, zorgt voor de maandelijkse cyclus) die het lichaam aanmaakt. Toch zijn ze sterk regulerend en kunnen daardoor klachten, gekoppeld aan een te hoog of te lage oesterogeenspiege, beinvloeden.
Bijvoorbeeld bij een zwakke en een sterke menstruatie. Bij een te zwakke kan het de oesterogeenreceptoren stimuleren en bij een te sterke menstruatie kan het de werking in de weefsels blokkeren. Het zorgt voor de ontspanning van glad spierweefsel rondom de baarmoeder en andere inwendige organen. Bij een inname in de week voor de menstruatie helpt het buikpijn te verlichten.
Daarnaast kan het het immuunsysteem ondersteunen (en daarmee een allergie verlichten. Allergische reacties zijn een overactief immuunsysteem). Cumarine (stof die in engelwortel zit) activeert immuuncellen als de macorfagen (deze eten bacterieen op) en de toename van interferon (speciale stof die het lichaam maakt om de groeisnelheid van kankercellen af te remmen). Ga met het vermoeden van kanker naar je arts. Het behandelen van kanker is precisiewerk, overleg met je arts over de te volgen strategie.

Culinair
De engelwortel wordt culinair gebruikt op talrijke manieren: het blad wordt wel als spinazie gekookt, en smaakt enigszins bitter. De fijngehakte stengels worden met rabarbermoes meegekookt en zouden die een wat muskusachtige smaak geven. De jonge stengels worden soms gekookt, maar vaker geconfijt. Je kunt het toepassen in soepen en stoofschotels; brood en banket.
De zaden worden wel eens ter vervanging van jeneverbessen gebruikt bij de inmaak en uit de wortel wordt een likeur bereid. Kook de hoofdnerven als selderij. Doe de wortels met de stengels (allebei rauw) in een pan en bak met boter (Fins). Geroosterde stengels, in warme as of als thee.

Overig

Bronnen
-http://www.annetanne.be/kruiden/angelica
-http://www.locusmagi.nl
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htmlKruidenlijst
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.