Samengesteld 17 april 2004. Bijgewerkt19 mei 2004. Gewijzigd 7 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Goudsbloem- Calendula officinalis

Calendula betekent eerste. De plant bloeit op de eerste van de maand, ontdekten de Romeinen. Anders gesteld: de plant bloeit aldoor... Binnen de christelijke traditie is de Goudsbloem gewijd aan Maria, in de Middeleeuwen voegde men dikwijls de naam van de Heilige Maagd toe aan iets dat mooi of nuttig was, vandaar de naam ‘Marigold’ voor Goudsbloem in het Engels. Oorsprong Middellandse Zeegebied, Iran. Het werd in India en het Oude Griekenland en in Rome gebruikt voor medicinale doeleinden en als verfstof. Familie Composieten, Kweek De plant is te vinden langs heggen en bermen en doet het op alle grondsoorten. Kweek gaat door de te zaaien in de lente en het zaad met aarde af te dekken. Knip de dode bloemen weg. Goudsbloem is een zonaanbidder. Eigenschappen Een ruigbehaarde overblijvende plant met uitspreidende stengels, lepelvormige bladeren onderin en bovenaan kleinere lancetvormige bladen. De afzonderlijke bloemhoofdjes zijn goudgeel met meerdere rijen straalbloemen en enkele schijfbloemen. De bloemen zijn ongeveer zeven centimeter in doorsnee en hebben een oranje gele of abrikooskleur. Het is een snelgroeiende plant met rechte soms gespreid groeiende zich vertakkende stelen. Het heeft zachtharige blaadjes die punt vormig zijn. De plant wordt ongeveer zestig centimeter hoog en ongeveer zestig centimeter breed. Geschiedenis Gebruik Het werd ingezet om oogaandoeningen te genezen. Schimmelwerend en ontgiftend. Die planten werden net als de Goudsbloem ‘heliotropium’, oftewel ‘zonnevolger’ genoemd, omdat ze de loop van de zon volgen. In de 12de eeuw blijkt de Goudsbloem wel met zekerheid geteeld te zijn en gebruikte men de bloemhoofdjes bij de behandeling van brandwonden, zweren, wratten, geelzucht, buikaandoeningen etc. zo raadde Matthiolus in de 16de eeuw, het gebruik van het kruid aan op wonden en andere kwetsuren. Goudsbloem werd ook gebruikt door de alchemisten in hun pogingen om goud te maken. Dodoens heeft het uitgebreid over het kruid, als menstruatiebevorderend middel, om de nageboorte te laten komen, bij ontstoken ogen en bij tandzweer. Zijn grootste triomf als geneeskruid beleefde de goudsbloem tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog toen het kruid veel werd toegepast op zwerende wonden die op het slagveld waren opgelopen. Binnen de kruidengeneeskunde bestaat er geen eenduidigheid over het beschrijven van de Goudsbloem, zelfs de Duitse plantkundige Hieronymus Bock, beklaagde zich er al over in de 16de eeuw, dat hij in de oude werken van Dioscorides de Goudsbloem niet met zekerheid kon terugvinden. De plant die door Dioscorides ‘klymenon’ werd genoemd, is waarschijnlijk de Akkergoudsbloem, ook blijft het onzeker dat de ‘caltha’ die door Plinius de Oudere en Vergillius wordt vermeld wel degelijk onze Goudsbloem is, en niet de Dotterbloem. Het onderzoek in de Middeleeuwen wordt bemoeilijkt door het feit dat de Latijnse benaming Calendula officinalis vaak ook wordt gebruikt voor de Cichorei en de Paardebloem. Folklore Werd gebruikt om oogaandoendingen te genezen. Enkel ernaar kijken was genoeg om de kwade vochten uit het hoofd te onttrekken. De gebruiker moet de maan in Maagd hebben maar niet als Jupiter in ascedant is, dan verliest het kruid zijn werking. Plukker moet vrij van doodszonden zijn en drie pater nosters bidden en drie ave's. Het zal de drager dan door visioenen tonen wie hem beroofd heeft. Het was voor koning Hendrik VII een van de benodigdheden voor genezing van de pest. Als men de bloemen opat gaf dat vertroosting aan het hart en verdreef het kwaadaardige aandoeningen. Het werd in Duitsland op grote schaal verbouwd. Bij de Grieken bestond een mythe over Klutia en Apollo. Toen de zonnegod Apollo de liefde van Klutia verzaakte voor de liefde van Leukothoë, vertelde Klutia dit uit jaloersheid aan de vader van het meisje. Als straf veranderde Apollo haar in een 'zonnebloem', die wij Goudsbloem noemen. Een andere mythe verhaalt over Caltha, een Grieks meisje dat verliefd was op Apollo. Caltha keek daarom steeds naar de zon, kwijnde daardoor weg en veranderde tenslotte in een Calendula. Dit verhaal wordt trouwens verteld over alle 'zonne'-bloemen, dit wil zeggen, bloemen die hun hoofdjes (schijnbaar) naar de zon keren of waarvan de bloemkroon een zon voorstelt, zoals de Zonnebloem, de Chrysant, de Alant enzovoort, en allicht ook de 'Caltha palustris' of Dotterbloem. Goudsbloemen zouden volgens een andere mythe zijn ontstaan uit de tranen die Aphrodite plengde bij de dood van Adonis. Vanuit deze mythe werd de goudsbloem aanvankelijk een symbool voor dankbaarheid en liefdevolle herinneringen, en werd daarom vaak op grafmonumenten afgebeeld. Hierdoor werd het vervolgens een symbool van verdriet en rouw. Dikwijls werden ze op kerkhoven aangeplant. In Duitsland werden Goudsbloemen trouwens lange tijd vooral op kerkhoven aangeplant (cfr de Volksnamen 'Totenblume', 'Doodsbloem', 'Groublëme'.) In onze streken was de goudsbloem dan ook geassocieerd met de dood, en in de iconografie is de goudsbloem, naast een symbool van rijkdom, er ook een voor droefheid en bezorgdheid. Al staat in de taal der bloemen de goudsbloem soms voor 'een zonnige ziel', vaker betekent ze pijn en verdriet, en, in combinatie met de cipres (=de dood) ook wanhoop. Wegens zijn gele kleur wordt de goudsbloem soms ook gebruikt om jaloezie te symboliseren. In het Oosten zou de combinatie van Papavers en Goudsbloemen betekenen: 'Ik zal je smart verzachten'. Shakespeare verwijst in "Een winteravondvertelling": "de goudsbloem, die gelijk met de zon gaat slapen staat ook samen met hem op, en weent." Volgens het Duitse volksgeloof komt er regen als de bloemen na 7 u 's ochtends nog dicht zijn. Het met zich meedragen van gedroogde goudsbloemblaadjes zou roddel doen verstommen...Je kunt het allicht proberen. In zijn 'Flora Magica' schreef Teirlink dat de goudsbloem niet mocht gebruikt worden als orakel indien het om de liefde ging. Goudsbloem zou de geliefden scheiden in plaats van bij elkaar te brengen. Goudsbloem zou 's nachts helderziende dromen geven en zijn aanwezigheid levenskracht aan iedereen in huis. In India is de goudsbloem aanwezig bij vrijwel elk hindoeďstisch ritueel. Elk altaar, in de tempels of in de huizen, worden versierd met goudsbloemblaadjes, en vaak worden ook kransen gemaakt van goudsbloemen gebruikt. Goudsbloemen zullen, mits ze geplukt worden wanneer de zon op zijn hoogst staat het hart versterken en verwarmen. Slingers van Goudsbloemen aan de deurpost gehangen zullen het kwaad tegenhouden en gestrooid onder het bed zullen ze je beschermen en je dromen waarmaken. Zo kunnen ze dromen veroorzaken die de identiteit van een dief onthullen. Toegevoegd aan badwater, zullen ze ervoor zorgen dat je gerespecteerd wordt en geliefd door eenieder die je tegenkomt. Als je naar de bloemen kijkt versterk je, je ogen en gedragen in je jaszak veroorzaken ze een gunstige behandeling door Vrouwe Justitia. Als een meisje de bloemblaadjes aanraakt met haar blote voeten, zou de taal der vogels kunnen gaan verstaan. In de Engelse graafschappen Devonshire en Wiltshire dacht men dat, als men Goudsbloemen plukte of er te lang naar keek, men met drinken zou beginnen. Toepassingen Medicinaal Krachtige werking op het hart en een sterk afdrijvend vermogen. Het sap van goudsbloem in azijn geeft verlichting bij zwellingen. Goudsbloemen zijn te gebruiken tegen kramp, ontsteking, het bevordert de galstroom en is zweetdrijvend. Maak een aftreksel van goudsbloem en drink dit op om krampen te verlichten van maag en ingewanden. Het helpt ook tegen verkoudheid, astma en leveraandoeningen. Goudsbloemzalf is een eerste middel bij kleine, zelf te behandelen aandoeningen van de huid, als (schaaf) wondjes, zweertjes en brandwondjes, breng de zalf na het uitwassen van het wondje aan op de aangedane plek en dek deze niet af, of zo luchtig mogelijk. Het uitwassen van de wondjes kun je bijvoorbeeld doen met ˝ liter gekookt water (wel iets laten afkoelen voordat je het gebruikt) waarin je 40 druppels doet Maak een spoeling om daarmee wonden, zweren en kneuzingen te behandelen. Als gorgeldrank is deze spoeling effectief tegen bloedend tandvlees. De gehele bloem is bruikbaar voor een snellere wondgenezing. Het bevordert het genezingsproces in bijna het gehele lichaam, maar met name maagzweren, galblaasproblemen, verstopte lymfeklieren, ontstoken huid, eczeem en huidinfecties. Gebruik de tinctuur twee maal per dag vijftien tot twintig druppels. Of drink twee tot drie keer per dag een kop thee van goudsbloemblaadjes. Spoelingen zijn geschikt voor ontstoken wonden, winterhanden, en uitslag, pijnlijke ogen, pijnlijke tepels. De tinctuur is uitwendig te gebruiken voor pijnlijke en ontstoken plekken en schimmelinfecties. Met de creme gemaakt van deze bloemen kan uitslag, spataderen, ruwe huid, pijnlijke anus, spruw behandeld worden en het is een goede lippenzalf. Het olie-extract is goed inzetbaar bij droge uitslag. Van de thee is een compres te maken die voor ontstekingen goed werkt. Dit kompres wordt gemaakt van een handvol bloemen die vijftien minuten hebben staan trekken in een kop gekookt water. Deze sterke thee is ook te gebruiken als spoelmiddel, maar kun je ook drinken (eventueel verdunnen) bij pijnlijk tandvlees en keelpijn, en ook bij gezwollen lymfeklieren, kinderziekten, ontstoken amandelen, gastritis, galblaasproblemen, pijnlijke menstruatie, cellulitis en na een operatie. De thee van goudsbloem met smeerwortel is een geschikt middel tegen vergroeiingen (ga naar je arts) en bij maagzweren. Goudsbloem in combinatie met salie wordt gebruikt tegen griep. Bij kinderziekten wordt de dosering dan iedere twee uur een halve kop thee van drie of vier bloemen in een kop kokend water heeft opgelost. De tinctuur is ook heel geschikt tegen middenoorontsteking (gebruik dan 3 x per dag, het aantal druppels dat gelijk staat aan de leeftijd van het kind), maar ook bij steenpuisten en fistels, waar men een kompres van verdunde goudsbloemtinctuur op kan doen, nadat men eerst een trekzalf heeft gebruikt (bijvoorbeeld Brandnetel - of Heemstzalf). Cosmetisch Het sap of de thee van goudsbloem is te gebruiken in zalven, lotions, gezichtsmaskers. En dan is het effectief tegen acne, zonnebrand, vermoeide ogen en wratten. Je kunt er ook een kleurmiddel en conditioner van maken voor het haar. Aan de olie worden verjongende en genezende eigenschappen toegeschreven. Het is goed toepasbaar in massageolie of in bad. Door littekens met de olie aan te stippen worden ze minder zichtbaar. Doe de blaadjes voor reiniging en genezing en het zachter maken van de huid in het badwater. Goudsbloemgelei Met deze gelei kun je pijnlijke of door de zon verbrande handen, ruwe gerimpelde huid en nijdnagels verzorgen. Neem de blaadjes van zes goudsbloemhoofdjes meng dat met een grote pot vaseline. Hiervoor moet je de vaseline smelten (au bain marie). Doe de blaadjes erbij en laat het enkele uren koken. Zeef de substantie en doe de zalf over in potten. Overig Als de bloemen 's ochtends opengaan belooft het een mooie dag te worden. Mieren hebben een hekel aan goudsbloemblaadjes. Bronnen 1. Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p. 2. Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p. 3. www.natuurlijkerwijs.com/goudsbloem 4. Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p. 5. www.plantaardigheden.nl/aardigheden over planten 6. www.annetanne.be/kruiden/calendula 7. www.locusmagi.nl/goudsbloem
Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.