Samengesteld 19 juni 2004. Gewijzigd 7 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Heemst – Althea officinalis

De naam ‘Althea’ is afgeleid van het Griekse woord ‘altho’, wat ‘genezen’ betekent. De soortnaam ‘officinalis’ is omdat de Heemst een erkend geneeskruid is.
Volksnamen: Althaeablad; Hoge Maluwe; Pijlstaartwortel; Tandwortel; Witte Maluw; Witte Malva; Witte Peppel
Engels: Marshmallow; Frans: Guinmauve; Duits: Echter Eibisch

Oorsprong Aziatische steppen. De plant heeft zich vanuit de omgeving van de Kaspische en Zwarte Zee verspreidt over Europa.
Familie Kaasjeskruid (Malva)
Kweek Heemst staat graag op zilte grond, maar heeft zich ondertussen verspreid over alle vochtige gronden, graslanden, langs sloten, ziltige moerassen nabij zee, ook zoutmoerassen! Ze is te vinden langs de kusten van Europa tot in Denemarken. Ze wordt daarnaast veel gekweekt.
Sporadisch is ze plaatselijk algemeen. Op het eiland Tiengemeten komt ze veel voor en soms langs de grote rivieren. Zaai in het voorjaar of scheur in de herfst. Deze plant moet je altijd vochtig houden.

Eigenschappen De plant- die familie van de stokroos is- wordt een meter tot anderhalve meter hoog, heeft een stevige wortel (probeer ze maar eens uit te trekken) en een lange, kegelvormige, vlezige stengel die wat houtig aan de basis is. De wortel doet denken aan een pastinaak. De plant wordt vijfenveertig centimter breed. De bladeren zijn kort van steel, breed ovaal en hebben drie tot vijf lobben. De bladeren zijn onregelmatig gekarteld. De nerven zijn duidelijk te herkennen en zijn geelgroen. De bovenste bladeren zijn gevouwen als een waaier. De bladeren zijn getand en zijn met een fluweelzachte dons bedekt. Het blad bevat zeer veel slijmstoffen en sporen van etherische olie De bloemen hebben een lichtroze kleur en staan als trossen in de oksels van de bovenste bladeren. De bloemen zijn vijfdelig, schotelvormig en wit of roze. Ook de bloembladen zijn viltig. Ze hebben talrijke meeldraden en geel of paarsachtige helmdraden. De bloemen bevatten net als de bladen slijmstoffen, sporen van etherische olie, suiker en asparagine. De wortel bevat dertig tot vijftig procent slijmstoffen, zetmeel, suiker, pectine, looistoffen en asparagine. De doosvruchten zijn bruingroen, donzig. De bloei valt laat in de zomer en de plant is dan geurloos. De plant komt in het wild voor in Spanje, Frankrijk, Italie, Duitsland en Engeland.

Geschiedenis
De medicinale eigenschappen zijn al in de tweede eeuw voor Christus bekend en beschreven. De illustraties volgen in de zesde eeuw na Christus.

Gebruik
Heemst werd genoemd en geroemd door Horatius, Martialis en Dioscorides als een verzachtend middel. Plinius beval de plant aan tegen ‘darmluiheid’. Heemst werd door de Romeinen ook als groente gegeten, als ingrediënt in gerstsoep en om een speenvarken mee te vullen, maar het werd door hen ook geplant op het graf van vrienden. Arabische artsen legden kompressen met Heemst op ontstoken wonden in de huid. In de vroege Middeleeuwen wordt Heemst genoemd in de verordeningen van Karel de Grote voor de kloostertuinen, gedurende de hele Middeleeuwen wordt Heemst dan ook gekweekt in deze tuinen, van hieruit heeft de plant ook kunnen verwilderen. Vroeger was de Heemstwortel de grondstof voor Marshmallows die in Engeland en de VS veel worden gegeten door kinderen, inmiddels worden deze lekkernijen kunstmatig gemaakt.

Folklore
Heemst wordt al heel lang in beschermende rituelen gebruikt, en het is ook een goede stimulator van psychische krachten. Verbranden als wierook voor dit doel, of draag het in een sachet. Heemst is bekend als een ‘Goede Geestenaantrekker’, hij trekt goede geesten aan gedurende rituelen als hij op een altaar staat. Dit is een populair voodoogebruik.

Toepassingen
Medicinaal
Eigenschappen:Verzachtend; luchtwegen; stilt hoestprikkel; zuiverend op ontstekingen; huid; urinewegen; spijsvertering; hoest; astma; bronchitis; longontsteking; stilt hoestprikkel; abcessen (ook borstinfecties); steenpuisten; schrale of ruwe huid; masker bij droge huid; insectenbeten; blaasontsteking; irritaties aan urinewegen; gruis; (nier- of blaas-)stenen uitdrijvend; bij zweren en infecties aan het spijsverteringsstelsel of maagslijmvlies, dikke darmontsteking; ziekte van Crohn; tandvlees-, keel- en mondontsteking, maagzweren. Bij huidproblemen kan het kruid ook in bad. Dit kruid is ook geschikt voor ouderen.
Bij abcessen en steenpuisten werkt het als een trekzalf, maar is dan milder dan brandnetel. Leg een stukje heemst op de aangedane huid en ververs het regelmatig. Gebruik voor de luchtwegen het blad. Gebruik een aftreksel bij tandvlees-, keel- en mondontsteking (kauw dan op de wortel), maagzweren en hoesten.
Heemstwortelthee kan de opname van sommige farmaceutische middelen verkleinen. Dus neem ze niet tegelijkertijd. Groot kaasjeskruid (Malva sylvestris) heeft dezelfde werking als heemst maar is minder krachtig.

Pluk de bladeren in de zomer na de bloei. Ontdoe de wortel van de hoofdwortel en verwijder bastvezels, kurklaag. Droog dan de wortel bij 50-60 graden Celcius, bijvoorbeeld in een oven. De bloemen kun je drogen in de schaduw.

-Zweerachtige aandoeningen in- of uitwendig
Neem smeerwortel met heemst.
-Voor bronchitis is zoethoutwortel met malrove en heemst een goede combinaties
-Bij irritaties aan de mond en/of keel: maak thee van een vingergreep heemstbloemen met heemstwortel en gedroogde papaver en gebruik dit op een kopje gekookt water. Gebruik het lauw als gorgeldrank.
-Maak kompressen voor brandwonden, snijwonden en steenpuisten van deze plant.

Siroop bij slapeloosheid
Laat 125 gram heemstwortel weken in een liter koud water voor 24 uur. Zeef het geheel en doe het in glazen of aardenwerkenpot. Doe er nu 150 gram suiker bij en breng het zacht aan de kook. Als de suiker opgelost is het vuur doven en de siroop af laten koelen. Breng het geheel op smaak met 30 mililiter sinaasappelbloesemwater. Schenk het over in een bewaarbokaal en drink kleine glaasjes van dit geheel voor het slapengaan. Laat de siroop voor het eerste gebruik wel vierentwintig uur staan.

Hoestsiroop
Neem een theelepel heemstblad met een theelepel koningskaars en een kwart theelepel zoethout met een kwart theelepel anijszaadjes. Kook deze kruiden in een halve liter water. Neem een dosis van een eetlepel (eventueel meer) per dag. Saliebladen maken de thee effectiever maar minder smakelijk.

Culinair Jonge scheuten en blaadjes kun je gebruiken in soepen, salades. Ook de wortelen kun je gebruiken. Blancheer vooraf en bak ze dan in boter.

Cosmetisch
Lotion voor vermoeide ogen
Maak een aftreksel van schone fijngesneden heemstwortels. Ze zullen dan wat kleverig zijn. Leg dit aftreksel op gaasjes op de ogen.
Een aftreksel van blad en bloem geeft een antisceptisch verzachtend bestanddeel dat uitstekend verwerkt kan worden in cremes, lotions en dan met name die voor huidproblemen, of haaruitval.

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htmlKruidenlijst
-http://www.plantaardigheden.nl
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.