Samengesteld 16 juni 2004. Gewijzigd 7 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Hyssop - Hyssopus officinales

De geslachtsnaam is gebaseerd op het Hebreeuwse woord “esow” dat heilig betekent. Een andere verklaring is dat Dioscorides de naam aan deze plant heeft gegeven in zijn Materia Medica en dat het hier om ''azob'' ging, een Hebreeuws woord.
De soortnaam is een aanduiding dat Hysop reeds lang als geneeskruid wordt gebruikt. Wordt genoemd in de bijbel (maar mogelijk is dit een verkeerde vertaling, de plant komt namelijk in Palestina en Griekenland niet voor, mogelijk wordt er in de bijbel verwezen naar een lokale voorkomende soort Marjolein, ook wordt de Kappertjesstruik wel genoemd als de mogelijke kandidaat). “Reinig me met Hysop en ik zal schoon zijn: was me, en ik zal witter dan sneeuw zijn.” Psalm 51:7

Oorsprong
Streken rond de Zwarte Zee. Nu in Zuid Europa, Noordoosten- en Zuid-Rusland, staat nu ook in tuinen in de Verenigde Staten. Dioscorides schreef dat het geen verdere beschrijving nodig had.

Familie
Labiaten

Kweek
De plant verlangt een droge en goed afwaterende plek met veel zon. Zaai in de lente of deel, stek in dat seizoen. Stekken gebeurt vlak voor de bloei. Bescherm hysop in strenge winters. De plant zal om de vijf jaar vervangen moeten worden. Zaai in mei buiten. Het snoeien van de aromatische heg gebeurt in maart.

Eigenschappen
Hysop is een struikachtige plant die zestig centimeter hoog en dertig breed wordt. De struik is vrijwel onbehaard, wordt onderaan houtachtig en heeft veel vertakkingen. De stengels zijn vierkant, tegenoverstaand en hebben smalle (lancetvormige) bladeren zonder bladstengel. De blaadjes zijn puntig, drie centimeter lang, ovaal en donkergroen. De lange en smalle aarvormige bloemstengels zijn buisvormig en hebben (gentiaan)blauwe bloemen (maar er zijn ook varieteiten met roze, paarse en witte bloemen) die groeien op kransen, uit de oksels van de schutbladeren. De bloempjes komen midden zomer en blijven de midden herfst. De bloemen worden ongeveer een halve centimeter lang. De plant heeft een sterk aroma. De geur is moeilijk te omschrijven en heeft een vage suggestie van lavendel en juichtleer.
In mildere klimaten kan van deze planten een tuinhaag worden gemaakt die meer dan een meter breed kan worden. Zonder snoeien gaat hij in de breedte groeien.
Bladeren bloemen en stengels van hyssop leveren bij destilatie een fijne geurige olie. Die de parfumindustrie waardevoller acht dan lavendelolie.
De plant staat op rotsen, droge aardwallen, muren, gebouwen, puinhellingen, oude muren van kloosters. Kortom de plant verlangt droge warmte. Momenteel komt hysop veel voor in Zuid-Europa omdat het daar uit tuinen is ontsnapt.

Geschiedenis
Het gebruik van hysop gaat terug in voorchristelijke tijden. Gerard kweekte allerlei soorten in zijn tuin en Culpeper maakte er een gorgeldrank van gekookt met vijgen.
Van John Ray, een zeventiende eeuwse plantenkundige zijn de volgende woorden afkomstig:
''Een man die een forse trap van een paard tegen zijn dij gekregen had, kreeg een papje van gekookte hyssop op die plek. De pijn verdween onmiddelijk en na een paar uur was van de kneuzing niets meer te zien.''

Gebruik
Hysop is oorspronkelijk afkomstig uit de streken rond de Zwarte Zee. De Katholieke kerk gebruikt het als symbool voor zuiverheid en nederigheid. Hypocrates gebruikte het bij borstklachten en long – en luchtwegenproblemen. Dioscorides zei dat Hysop gekookt met honing en Wijnruit, goed hielp bij hoest en kortademigheid. Bij melaatsheid werd het vroeger gebruikt als toevoeging in een bad vanwege de penicillineachtige werking. De Benedictijner monniken gebruikten hem in de bekende likeur. Bij de Egyptenaren was het in gebruik als balsemkruid.
De plant werd gebruikt om zijn parfum, de lekkere honing die het opleverde en voor strooisels in paleizen, feestzalen en in voorname woningen.

Folklore
Hysop wordt het meest gebruikt als zuiveringskruid in de tover. Het wordt toegevoegd aan baden, in sachets, als thee en dan gesprenkeld op voorwerpen en mensen om ze te reinigen, men kan het kruid ook ophangen om een huis te zuiveren van negativiteit.

Toepassingen
Medicinaal
pijnverlichtend; zuiverend; bloeddrukverhogend; samentrekken; winddrijvend; slijmlosmakend; stimulerend; wondgenezend; slijmvliesontsteking; verlicht symptomen van verkoudheid en hoest; bevordert spijsvertering; verzacht darmkrampen en kan brandwonden reinigen (spoeling); kneuzingen; (spier)reumatiek.; borstklachten; chronische katar; bloedarmoede. Dosering: twee maal twee tabletten van het gedroogde kruid per dag of twee maal vijftien tot twintig druppels extract per dag.
-pijn verlichten: De sterk aromatische olie kan worden gebruikt in cremes en massageolie. zuiverende werking; longontsteking; lage bloeddruk stabiliseren en daarmee aanvallen van duizeligheid voorkomen. -Kleine snijwondjes en kneuzingen behandelen: wrijf fijngewreven groene blaadjes hyssop op de snijwond of kneuzing.
De olie is inzetbaar bij sneden, wonden en flatulentie. Thee van de toppen is geschikt voor reumatiek, bloedarmoede en andere klachten met name die van borst en longen.
-Hyssopvijgen. Kook hyssop, vijgen in water en voeg later honing toe. Dit is geschikt bij hardnekkig hoest.

Culinair
Gebruik de verse of gedroogde blaadjes en bloemen in soepen; ragouts; ovenschotels; worteltjes; salades; vlees; vulsels.

Cosmetisch
Aftreksel voor acne
Neem bloemen en bladeren en stamp deze fijn. Zorg dat dit onderstaat in zonnebloem- of olijfolie in een schone fles. Zet de fles zeven dagen op een warme plek, zeef en gebruik de olie voor een niet vet en vochtinbrengend masker. Stip de acne en de plekjes aan.

Overig
Potpourri en kruidenzakjes

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl -http://www.plantaardigheden.nl -Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p. -Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.