Samengesteld 20 juni 2004. Gewijzigd 9 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Meidoorn - Crataegus monogyna (eenstijlige) en Meidoorn – Crataegus oxyacantha (inheems)

Crataegus is samengesteld uit het Griekse woord ‘kratos’, wat slaat op de hardheid van het hout, oxus, wat scherp betekent en ‘akantha’, wat verwijst naar de doorns van de boom.
E: Hawthorn
F: Aubepine
D: Weiszdorn
Volksnamen
Deur; Deurnboom; Doornbezien; Doornhage; Haagappelboom; Hakedoorn; Jopenboom; Kermiskersen (in najaar bessen); Meibloemen; Muldertje; Papekannekens (opgedragen aan Maria); Peerdeweepen; Pikkebezen; Pullekens; Rooie Japenboom; Smeerpotje; Spelledoorn; Spillebezie; Steenbessen; Stekelboom; Tuiteboom; Vetpotjes; Wibbelken; Witte Doorn; Zwijnebeiers; Brood en kaashaag (blaadjes zijn een goede aanvulling op voeding van boeren)

Oorsprong
niet bekend, eenstijlige komt voor in Europa ook West-Siberië en Noord-Afrika.

Familie
Rozenfamilie - Rosaceae; appel

Kweek
Zowel de één- als de tweestijlige meidoorn kunnen uit zaad vermeerderd worden. Het duurt vrij lang voor de zaden kiemen, soms tot ruim twee jaar. Meestal slaat men het zaad direct na rijping gedurende anderhalf jaar in vochtig zand op, buiten doch vorstvrij (stratificatie). De cultuurvormen worden geënt op de onderstam van C. monogyna.
Een (pas)gezaaide meidoorn die pas later een definitieve plaats zal krijgen, moet herhaaldelijk verplant worden om een voldoende compacte wortelkluit te krijgen. De boom vormt namelijk een penwortel, waardoor hij na verplanten nog moeilijk aangroeit.
De meidoorn is niet kritisch ten opzichte van de bodem, als deze maar niet te droog is. Het is zelfs niet bezwaarlijk als de bodem in de winter wat nat word. De meidoorn heeft een voorkeur voor een enigszins kalkrijke grond, die niet té arm is. Op zeer droge en arme gronden kan men wel meidoornheggen aanplanten, maar bomen en solitaire struiken doen het daar minder goed. Iedere plek kan, maar in volle zon zal de meidoorn uitbundig bloeien.
Vanwege de doorns is het verstandig om handschoenen te dragen. Koop de plant als boompje of kweek op uit zaad

Eigenschappen
De bloemen van de appelfamilie zijn meestal mooi en vrij groot, en worden door insecten bestoven. De vruchten worden gegeten door vogels en zoogdieren, die daarmee zorgen voor de verspreiding van de zaden. Bij de meidoorn gaat het vooral om vogels. In het najaar zijn het vooral spreeuwen en vinken, en ook trekvogels die in die periode overtrekken. Kramsvogels en koperwieken die hier overwinteren voeden zich met de overgebleven bessen.
Deze familie bestaat uit bomen en struiken waarvan er heel wat als vruchtboom (appel, peer, mispel) en andere als sierheester (vuurdoorn, Japanse kwee, dwergmispel) worden gekweekt. In tegenstelling tot de rosaceae bezitten de pomaceae (appelachtigen) een onderstaandig vruchtbeginsel, zodat alleen de één tot vijf stijlen boven in de bloem uitsteken. Het vruchtbeginsel is met de bloembodem vergroeit en het sappige deel van de vrucht ontstaat grotendeels uit die bloembodem en niet, althans niet uitsluitend, uit het vruchtbeginsel zelf. De binnenste laag van de vruchtwand wordt vliezig of houtig. Zoals bij de roosachtigen zijn er hier ook talrijke meeldraden, die zoals de vijfbladige kroon schijnbaar op de vruchtbodem ingeplant zijn.

Meidoorn is een struik of kleine boom, de bast is aanvankelijk lichtgrijs en glad, later wordt hij bruin en gebarsten, het hout is zeer hard en de boom kan zeer oud worden, wel zo'n 500 jaar. De bladeren vallen in de herfst af. Er bestaat een éénstijlige en een tweestijlige Meidoorn. Wat verschillen om het duidelijk te maken. De éénstijlige Meidoorn heeft diepe insnijdingen in het blad, de lobben zijn gescheiden en heeft één stijl en violette meeldraden. De tweestijlige Meidoorn heeft ondiep gezaagde bladeren, twee stijlen en rode meeldraden, later vormt zich een steenvrucht die ovaal is en rood.

Beide soorten hebben witte of roze bloemen, de bloeitijd is van mei tot juni. De bloemen staan in schermvormige trossen, met 5 kelkbladen, 5 losse kroonbladen. De geur is zwak en enigszins weeïg. Voor alle meidoorns geldt verder dat hun bloemen in vertakte bloeiwijzen geschikt staan. Ze hebben één tot drie stijlen. De meidoornbloesems zijn bloemen met halfverborgen honing, wat betekent dat onder gunstige omstandigheden, bij helder zonneschijn, de honing onmiddelijk zichtbaar is, doch anders min of meer onzichtbaar is. Zij worden vooral bezocht door vliegen, wespen en korttongige bijen. De bloemen zijn protogynisch, wat inhoudt dat de stamper vroeger rijp is dan de helmknoppen. Geen enkele meidoornsoort is giftig. De bast van alle soorten is aanvankelijk licht bruingrijs en glad, op latere leeftijd bruin en vol barstjes. Bij de meidoorn verschijnen de bloemen na de bladeren.
Bij heel wat soorten uit deze familie komen takdoorns voor als bescherming tegen dieren. Dit geldt - zoals zijn naam al zegt - ook voor de meidoorn.(Inderdaad zijn 'puntige uitsteeksels' die uit een tak ontstaan 'doorns', terwijl uitsteeksels die uit een vervormde bladknop ontstaan 'stekels' zijn.)

Eenstijlige meidoorn- Crateagus monogyna
De eenstijlige meidoorn is een struik die vijf tot acht meter hoog kan worden en vijfenhalve meter breed. Soms worden boomvormen gekweekt. Deze soort heeft slechts één stijl, de vruchten hebben dus slechts één pitje. Een sterk vertakte bladverliezende heester of kleine boom (tot tien meter). De twijgen met rechte scherpe, lange takdoorns hebben bladeren die drie tot zeven diepe driekantige lobben hebben. De bladeren zijn glanzend frisgroen van kleur, veerdelig tot veerspletig gelobd: de ronde insnijdingen lopen minstens tot halverwege de middennerf. De lobben zelf zijn gaafrandig of met alleen tanden aan de top. De bloemen zijn wit en sterk geurend, met vijf kroonblaadjes, deze heester bloeit in het late voorjaar (mei-juni). De meeldraden zijn violet. In de herfst (september-oktober) verschijnen donkerrode tot dofrode, ovale bessen (in trosjes) die met lange lancetvormige kelkblaadjes gekroond zijn. De soort is meer algemeen dan de tweestijlige, en wordt gevonden in bossen, houtwallen en in de duinen, hagen, struikgewas, kreupelhout, wordt vaak geplant als heg. Te vinden in heel Europa.

Tweestijlige meidoorn- Crataegus oxyacantha (inheems)
De tweestijlige meidoorn is wat kleiner dan de vorige soort, tot vier meter hoog. De takken zijn zwakbehaard en dragen doorns die tot 2.5 cm lang zijn. De bloesems bloeien in de maand mei. Zij hebben meestal twee stijlen, soms drie of slechts één. De vruchtjes hebben dan ook twee of drie pitjes (zelden één). De meeldraden van de tweestijlige meidoorn zijn roodachtig. De balderen zijn breed-eirond, met drie tot vijf korte gezaagde lobben (de insnijdingen gaan niet tot halverwege de middennerf). Het areaal van de tweestijlige meidoorn is beperkt tot Europa, waar hij ook minder voorkomt dan de eenstijlige. Als men de tellingen uit de eerste helft van deze eeuw vergelijkt met meer recente, lijkt hij zelfs in aantal achteruit te gaan.

Flavonoïden (sterkere bloedvaten)
Organische zuren (Crataeguszuur)
Vitaminen: B en C
Glycosiden

Geschiedenis

Gebruik
In de kruidengeneeskunde werd het kruid al vroeg toegepast en beschreven, Dioscorides schreef Meidoorn voor bij buikloop en witte vloed bij vrouwen. Een omslag van de wortel zou splinters en doorns uit de huid trekken (Signatuurleer), volgens Dodoens. Meidoorn wordt al heel lang gebruikt om de vruchtbaarheid te bevorderen.

Folklore
De Meidoorn is sinds mensenheugenis een boom geweest met vermeende bijzondere krachten, die men met de nodige omzichtigheid moest benaderen. Het omhakken van de boom zou ongeluk, of zelfs de dood tot gevolg hebben.

Meidoorn werd als een Heilige boom vereert bij de Germanen, de Kelten, de Grieken en de Romeinen. Volgens een Teutoonse legende zou de Meidoorn ontstaan zijn uit een bliksemschicht, en daarom werd de heester vaak gebruikt voor begrafenisvuren, de kracht van de Heilige rook zou de overledene rechtstreeks naar de hemel brengen.

Bij de Kelten werd er ieder jaar een meikoning en meikoningin gekozen. Deze moesten dan het Grote Huwelijk voltrekken, waarna iedereen bij de vuren van Beltane ging slapen. Dit Grote Huwelijk was een substituut van een mensenoffer. Later werd het slapen bij de vuren vervangen door het dansen om een meiboom, waarin rode en witte linten werden gehangen en mannen en vrouwen om dansten om de boom zo te ''laden''. Binnen de Keltische Bomenkalender vertegenwoordigt de Meidoorn uiteraard de maand mei > Uath (13 mei - 9 juni).

In het oude Griekenland en Rome gebruikte men de Meidoorn vooral bij huwelijksplechtigheden, bij de Grieken was de Meidoorn gewijd aan de Godin Maia, naar wie de maand mei is genoemd. In Christelijke tijden werd de boom gekerstend en gewijd aan Maria. Meidoorns staan dan ook vaak bij Mariakapelletjes. Net als andere doornige struiken werd van de Meidoorn gedacht dat hij de kracht had om bliksem en heksen te weren. In de bloementaal duidt de Meidoorn op hoop.

Het wordt veel gebruikt in huwelijksrituelen, vooral als het huwelijk in de lente plaatsvindt. De bladeren worden vreemd genoeg gebruikt om de kuisheid te bewaren, men kan de bladeren in bed plaatsen voor dit doel. In een sachet gedragen tijdens een vistrip geven ze een goede vangst. Tevens zorgt het voor geluk en blijheid voor de depressieven. Meidoorn beschermt tegen de bliksem en boze geesten. Het beschermt het huis tevens tegen stormen. De Romeinen plaatsten ook Meidoorn in de wiegjes van kinderen om ze tegen boze bezweringen te beschermen. In het verleden bevatten de meeste heksentuinen wel een Meidoorn. De Meidoorn is ook heilig bij de Elfen en maakt deel uit van de Elfenboomtriade in Engeland, “The Oak, The Ash and Thorn”, en wanneer al deze bomen samen groeien zal dit Elfen aantrekken.

Toepassingen
Van de meidoorn worden zowel de bladeren, de bloesems als de vruchten gebruikt. De bladeren verzamel je in de voorzomer (mei-juni). Ze worden in het donker gedroogd. De bloemen kun je in mei en juni oogsten, als ze net ontloken zijn. Ze moeten voorzichtig in het donker gedroogd worden, bij een niet te hoge temperatuur (niet boven 35°C). De bloempjes die tijdens het droogproces bruin verkleuren verwijder je. De geheel rijpe, rode vruchtjes kan men van half september tot half november plukken. Ze worden eerst in de schaduw gedroogd, daarna bij matige kunstmatige hitte. Hierbij kan het aangewezen zijn om het velletje te kneuzen opdat het droogproces sneller zou verlopen.
Je kan de bloeiende toppen gebruiken voor de thee of tinctuur, maar ook de bessen.

Medicinaal Je kunt dit kruid vrij lang gebruiken. Bij acute situaties zoals bij angina pectoris of hartkloppingen dan de acute dosis, elke 10 minuten 10 druppels. Meidoorn kan goed samen gebruikt met reguliere middelen tegen dezelfde klachten, een zeer veilig middel. Goede meidoorntinctuur is helderrood.

Meidoorn spaart een ziek hart, verbetert de hartwerking en hartslag en beinvloed de werking van een gezond hart ten goede. Door de doorbloeding te verbeteren in de kransslagader krijgt de hartspier meer zuurstof en voeding. De vernauwing van deze toevoerkanalen geeft een tekort aan voeding voor spiercellen en die sterven tenslotte af door een terkort aan zuurstof (hartaanval) of ze verliezen hun vermogen om goed te functioneren (haperend hart). Door de dichtslibbing van de aderen neemt de druk toe en komt het hart onder druk te staan. Meidoorn werkt niet bij acute aanvallen van angina of hartaanval, is wel een hulp bij langdurige hartzwakte door vaatvernauwing, aritme (onregelmatige hartslag ismeestal niet ernstig wel verontrustend). Gaat het niet om een ziek hart dan geeft meidoorn de extra mineralen (calcium, magnesium) die een gezond hart ook nodig heeft.
Meidoornextract stabiliseert de bouwstof van de bloedvaten en heeft een vitamine P-achtige werking. Het extract stimuleert het lichaam om vitamine C op te nemen daardoor wordt de aanvoer van voedingsstoffen vergroot en vitamine C is goed voor het onderhoud van bloedvaatwanden. Heb je echter een sterker middel nodig dan het extract dan moet je naar je arts gaan.

Let even op deze wisselwerkingen:
Hartglycosiden als digitalis en meidoorn werken op elkaar in. De actieve stoffen in meidoorn vergtoten het kransslagaderverwijdend effect van de stoffen theophylline, caffeine, papaverine; natriumnitraat, adrenaline, digoxine, adenosine. Kijk voor de zekerheid op de bijsluiter van je medicijnen, vraag je arts of in de apotheek!.

Opwekkkend voor het hart; samentrekken; verzachtend; kalmerend; verbeterd bloedcirculatie en hartslag (goed voor hersenen, geheugen en penis); anti-oxidanten; de bloeddruk en de druk op het hart verminderd en dat is goed voor hart en bloedvaten, verwijdt kransslagader die hart van bloed voorziet zodat het hart meer zuurstof krijgt en de hartspier aan kracht wint. Een eerste middel bij nerveuze aandoeningen van het hart, (hartritmestoornissen); bij herstel na een hartinfarct; vaatkrampen; angina pectoris; hyper - en hypotensie (regulerend) en arteriosclerose; zenuwstelsel kalmerend op het hele organisme; prikkelbaar, geïrriteerd gedrag, zenuwkrampen, hyperventilatie, slapeloosheid, diarree van nerveuze oorsprong; klachten van de menopauze en witte vloed; verteringsstoornissen; vochtafdrijvend
De werkzaamheid van Meidoorn kan tot drie maanden op zich laten wachten.
Gebruik van het extract (65-70% alcolholbasis) twee maal per dag twintig druppels.

Goede combinaties: Meidoorn laat zich makkelijk combineren met andere kruiden die specifiek werken op de bloedsomloop zoals Maretak, Hartgespan, Citroenmelisse, Lindebloesem, Duizendblad, Lavendel, Passiebloem en Herderstasje.

Recepten -Slapeloosheid en duizelingen: 1 gr gedroogde bloemen en vruchten in 20 ml 70% alcohol
Na een week filtreren en de likeur bewaren in een fles met druppelkurk. 40 druppels voor het slapen gaan.
-Onregelmatige hartslag: een weinig Meidoornbloesem op een kopje kokend water, drinken als thee.
-Baarmoederkramp: thee zetten met een tl Meidoornbloesem op een kopje kokend water. wanneer nodig.
Lekkere theemelange: gelijke delen Meidoornblaadjes, Salie, Citroenmelisse en de bladeren van de Zwarte Bes.

Culinair Op sommige plaatsen in Engeland worden Meidoornknoppen nog steeds gebruikt in een hartig gerecht met niervet: rol een lange, lichte niervetkorst dun uit en leg daarop de groene knoppen en heel dun gesneden bacon. Rol de korst op, strijk de naden glad en stoom het minimaal een uur. De groene knoppen kunnen ook in een salade verwerkt worden.
Gebruik de bloemen vers of gedroogd op een cracker.

Bronnen
-http://www.annetanne.be/kruiden/meidoorn
-http://www.locusmagi.nl/meidoorn
-http://www.plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/meidoorn.htm
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.