Samengesteld 26 juni 2004. Gewijzigd 9 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Klaproos – Papaver rhoeas (inheems)

Over de oorsprong van de naam wordt nog steeds getwist. Hieronder wat theorieen.
De geslachtsnaam Papaver is waarschijnlijk afkomstig van het Keltische woord ‘Papapap’, wat kinderbrij betekent, vaak werd Papaver om het kalmerende effect toegevoegd aan kindervoeding. De soortnaam“Rhoeas” is Grieks en betekent “afvallen”, dit slaat op de snel afvallende blaadjes, een andere uitleg is dat het verwijst naar “rhyaks” wat “lavastroom” betekent, waarschijnlijk een verwijzing naar de felrode kleur van de bloemen.
Van Papaver somniferum worden de vruchten en zaden gebruikt. De plant heeft sterk verdovend en verslavende eigenschappen (opium) en wordt verwerkt in geneesmiddelen. Deze plant is niet voor zelfmedicatie en er bestaan ook wettelijke bepalingen voor het gebruik.

Oorsprong
Klein Azie, tweede eeuw voor Christus al in gebruik

Familie
Papaver

Kweek
Papaver verlangt een zonnige plek en goed gedraineerde grond. De overblijvende soort moet in het najaar worden geplant en de plant wil ieder voorjaar een strooisel van compost.

Eigenschappen
Papaver kan tot zeventig centimeter hoog worden en is een aanliggende of afstaande plant met veerdelig bladen met getande slippen. De bladen zijn stijfbehaar en en en de plant heeft helderrode bloemen. De bloemen zijn alleenstaand, eindstandig in de knop en knikkend, in de bloei staan de bloemen rechtop. De twee kelkbladeren zijn borstelig behaard bij het opengaan van de bloem. Daarna worden de kelkbladeren afvallig. De kroonbladen zijn rood met aan de basis een zwarte vlek die tot vier centimeter lang kan worden. De bloem heeft talrijke meeldraden. De doosvruchten zijn glad en ovaal tot rond met aan de top acht tot achttien schijfvormige vergroeide stempelstralen met daaronder evenveel porieen. De plant komt voor in akkers en op ruigten in heel Europa. Een aftreksel van de kroonbladeren is kalmerend.
Als je de bloem plukt, klapt ze dicht. Pluk de bloem als ze nog in de knop zit. De kelkbladen zijn dan nog groen en bootvormig, ze openen zich dan half. De Oosterse papaver bloeit begin juni en sterft dan af. Deze papaver heeft een stokje als ruggesteun nodig.

Papaver somniferum (voor de Grieken was dit de wilde papaver) is de slaapverwekkende papaver, waarvan opium gemaakt kan worden en vandaaruit codeine en morfine. De opium is alleen aanwezig in de knop voor de vorming van zaad en dat zaad heeft een blauwe kleur. Deze papaver komt voor in Klein Azie. Voor wie opium in de achtertuin wil kweken: Oosterse papaver wil amper opium produceren in deze contreien. En wie denkt dat door het eten van maanzaad slaap zal krijgen: dat valt tegen.

Papaver orientale is vuurrood en komt voor in Azie, Armenie, Kaukasus. Het staat daar graag in velden. Het heeft grote zijdeachtige bloemen en die staan rond een centrale bol van stempels als spaken van een wiel temidden van een massa meeldraden die indigokleurig zijn. De stempels zijn dakjes die de zaadjes tegen regen beschermen. De gaatjes sluiten zich bij vochtig weer met klepjes. Als het weer het toelaat strooien ze uit als een peperbus.

Geschiedenis
De plant wordt al jaren in Oost en West gekweekt. Ten tijde van Koningin Victoria zag men papaver als de plant die ''alles in zijn omgeving wat rustig en verfijnde aard bezat bedierf''. Het werd wel geschikt geacht voor publieke parken en vergezichten.
Nog steeds wordt er maanzaadgalle gemaakt. Al in de tweede eeuw voor Christus werd maanzaad gebruikt voor het aromatiseren van brood.

Gebruik
De Kelten kenden reeds de kalmerende werking van de Klaproos. Vroeger werd het plantensap door het babyvoedsel gedaan om huilende baby’s in slaap te krijgen. In de Neolitische tijd werd papaver gekweekt en gebruikt om pijnen te verzachten door Griekse, Romeinse en Arabische geneesheren. De zachtgele niet vluchtige olie wordt gebruikt door schilders.

Folklore
Al in de Oudheid werd het verband gelegd tussen de klaproos en het graan, Ceres de Romeinse Godin van de Landbouw en plantengroei werd altijd afgebeeld met in korenaren en klaprozen in de ene hand en vlammende toorts in de andere hand. De Grieken associeerden de papaver met Aphrodite, de godin van de aardse liefde.

Er zijn legendes, zowel uit het Oude Rome als uit het moderne Frankrijk die verhalen dat de bloemen op een slagveld verschijnen als de grond is doordrenkt met het bloed van duizenden doden, waarbij men geloofde dat het vergoten bloed er verantwoordelijk voor was. Inmiddels weet men dat dit verschijnsel veroorzaakt wordt door de omgewoelde grond na een veldslag, waardoor er een goede bodem ontstaat voor het klaprooszaad. Dat de Klaproos in de bloementaal een symbool is van troost is misschien veroorzaakt hierdoor. Een tweede associatie met de klaproos met de dood ligt ten grondslag aan de vroeger gebruikelijke naam donderbloem, men geloofde vroeger in tal van Europese landen dat het plukken van de bloem de bliksem aantrok. Verder is de klaproos het symbool van Polen. Men moet ook niet vergeten dat dit in de Prehistorische Noordwest-Europa de enige zuiver rode bloem was, er moeten dus veel associaties zijn geweest met bloed, leven, levenskracht etc. Ze worden ook gegeten om de vruchtbaarheid te bevorderen en om geluk en geld aan te trekken. Ooit werden de zaadhoofden van Papaver verguld en gedragen als talisman om rijkdom te vergaren. Als je het antwoord op een vraag wil weten, schrijf het dan in blauwe inkt op een wit papiertje, doe het in een zaaddoosje van de Papaver en leg het onder je kussen, het antwoord zal in een droom verschijnen. Week de zaadjes 15 dagen in wijn, drink de wijn dan 5 dagen iedere dag, terwijl je vast, volgens de traditie zou je dan in staat moeten zijn jezelf onzichtbaar te maken. Dit onzichtbaar maken, komt ook voor in de situatie dat je je schuldeisers niet onder ogen wilt komen. Daarvoor moet je papaverzaad in hun schoenen strooien.

Toepassingen
Medicinaal
Opium valt onder de Opiumwet en uitgifte van een product van opium is wettelijk strikt geregeld.

Culinair overzicht van gebruik
Bak maanzaad in gebruinde boter mee. Het is geschikt voor macaroni, sommige visgerechten, geeft een nootachtig aroma aan gekookte groente (zoals kool, wortelen, courgettes en uien)

Maanzaad-cakejes
Doe door het deegmengsel maanzaad en bovenop de cake zodat het kan meebakken

Overig
Papaver levert zogenaamd bijenbrood. Dit is het voedsel voor de larven.

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htmlKruidenlijst
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Avanelle Day & Lucille Stuckey, Groot kruiden kookboek, bewerkt door Wina Born, Nederlandse Boekenclub, Den Haag/ Antwerpen, 1968, Born N.V., Oorspronkelijke titel The spice cookbook, Arragement with Scott Meredith Literary agency inc., New York, 445 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.