Samengesteld 20 oktober 2004. Bijgewerkt op 5 maart 2005. Gewijzigd 10 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Peterselie - Petroselinum crispum (Mill.) A.W.Hill

Crispum staat voor knapperig
De geslachtsnaam is van klassieke origine en zou aan de plant zijn toegedacht door Dioscorides. In de Oudheid werden er aan twee verschillende planten de naam Selinon gegeven, namelijk de Selderij (Heleioselinon) en de Peterselie (Oreoselinon), of Bergselinon (petroselinum). In de middeleeuwen werd deze naam in Nederland verbasterd tot Peterselie. De soortnaam ‘crispum’ betekent knapperig. De naam is afkomstig uit het Grieks waar Petros steen betekent. Peterselie groeit namelijk tussen en rondom rotsen.

Oorsprong
Zuid-Europa, nu verwilderd in heel Europa. De oorsprong van peterselie ligt in het Middellandse Zeegebied. In Europa zijn Duitsland en Frankrijk de grootste producenten. Peterselie groeit echter ook in bijvoorbeeld Californië.

Familie
samengesteldbloemigen

Kweek Groeit op ruigten, graslanden, tussen rotsen en tegen muren. Te natte voeten resulteert in een luisaanval. De plant verdraagt knippen en eventueel scheuren. Zaai in het late voorjaar, vroege zomer tot vroege herfst in warme grond. Handig is het om de zaadjes vooraf in handwarm water even voor te wellen. Dit bevordert de ontkieming. Giet kokend water in de gaatjes met de zaadjes. Dit brengt de grond op temperatuur en de zaadjes hebben direct vocht om zich heen. Dek in de winter de plant af of graaf haar uit om binnenshuis te overwinteren.
Let op Peterselie wordt nogal eens verwart met Hondspeterselie (Aethusa cynapium) en deze plant is giftig. Daarom is kweek uit zaad, of het kopen van een Peterselieplantje aan te raden. Pluk deze plant niet in het wild!

Eigenschappen
Een rechtopstaande, overblijvende plant (overwinterd op wortelstokken) met een typische geur (persil is de naam van een wasmiddel en inderdaad dit verwijst naar peterselie). De bladeren zijn glimmend, gekruld (gekweekte planten, die is Petroselinum crispum), driehoekig van vorm en geveerd. De plant heeft een penwortel met nevenwortels en lijkt het meeste op een peen. De kleur is lichtbruin. De kleine gele bloemen staan in platte samengestelde schermen, elk met 8-15 kleine schermen. De vruchten zijn eivormig, geribt en afgeplat; ze lijken een beetje op de vruchten van karwij. De blaadjes zijn goed invriesbaar. De plantjes kun je op vijfentwintig centimer uit elkaar poten, ze worden ongeveer vijfenveertig centimeter hoog. De tweejarige plant uit de familie van de schermbloemigen heeft een slanke op peentjes lijkende wortel. In het eerste jaar groeit slechts een lage bladrozet met donkergroene bladeren. In het tweede jaar schiet een ca. 90 cm lange stengel omhoog met veel bloemschermen met kleine groengele bloemen. Peterselie met platte bladeren is smakelijker dan de gekrulde soort. Voor gedroogde peterselie wordt dan ook meestal het platte bladsoort gebruikt. De plant bevat vitamine c en caroteen.

Geschiedenis
Apiol werd voor het eerst verkregen in 1849 door de artsen Drs. Joret and Homolle, uit Bretagne, en bleek een uitstekend middel tegen chronische pijn. Het werd vroeger ook veel gebruikt bij malaria. Thee van Peterselie werd gedronken in de loopgraven tijdens WO1, omdat de soldaten vaak te lijden hadden van niercomplicaties, omdat ze dysenterie kregen.
Peterselie groeide in het Oude Griekenland in het wild en bij ruines van Griekse tempels op Sicilie in Selimunte groeit het nog steeds. In het Keizerrijk van Rome werd van peterselie kransen gemaakt voor de gasten om dronkenschap en ruwheid af te weren. De Romeinen brachten de plant naar het noorden. Peterselie wordt drie eeuwen voor Christus voor het eerst beschreven.

Gebruik
Er bestaat veel verwarring over het gebruik in de Oudheid van het woord Apion of in het Latijn Apium, zowel Selderij als Peterselie worden zo aangeduid. Bij de Egyptenaren was Peterselie vermoedelijk bekend als ‘Bergselderij’.Ook de naam “Selinon” wordt veel gebruikt voor allerlei schermbloemigen door Dioscorides en Plinius de Oudere. Tot in de 17de eeuw blijft deze onenigheid bestaan. Dodoens maakt wel een duidelijk onderscheid tussen beide soorten, maar erkent wel dat ze erg op elkaar lijken. Voor de Grieken was de Peterselie een belangrijke cultusplant, zij kroonden overwinnaars met een krans van Peterselie en ook de doden kregen een krans van Peterselie op de tombe. Het kruid werd nooit geserveerd aan ouderen, omdat deze te dicht bij de dood stonden.

Folklore Peterselie zou ontsproten zijn aan het bloed van de held Opheltes/Archemorus, de zoon van Lykourgos, koning van Nemea en Eurydike. Engelse kinderen werd vroeger verteld dat ze uit het Parsleybed kwamen. Wij noemden dat uit de kool.

Toen hun zoon geboren werd consulteerde de trotse vader het Orakel van Delphi om zich raad te laten geven hoe hij zijn zoon gezond en gelukkig kon houden. Hij kreeg de raad dat het kind nooit of te nimmer op de grond mocht worden laten gelegd, totdat het kon lopen. Hierna keerde de koning terug naar Nemea, Lykourgos stelde een slavin aan, Hypsipyle, om voor het kind te zorgen. Op een dag passeerde de ‘Zeven Helden’ Nemea op weg naar Thebe. Zij vroegen Hypsipyle waar zij iets te drinken konden krijgen, zij plaatste de baby op de grond, waar het kind werd doodgebeten door een serpent. Toen het kindje werd opgetild bleek hij te liggen op een bed van peterselie. De Zeven Helden noemden de baby Archemoros (Voorloper van Verdoemenis) en hielden ter ere van hem de eerste Nemeaanse Spelen. Tijdens de Spelen werd er altijd eerst een begrafenisdienst gehouden ter ere van Archemorus en de prijsuitreikers waren gekleed in rouwkleed. De winnaars werden gekroond met een krans van Peterselie.Homerus verteld dat de paarden van de strijdwagens door krijgers werden gevoerd met peterseliebladeren. Griekse tuinen waren vaak omzoomd door Peterselie en Wijnruit. Het kruid zou zijn gewijd aan Persephone en werd veel gebruikt bij begrafenisriten bij de oude Grieken. Na de kerstening werd het kruid gewijd aan St. Petrus, in zijn rol als vervanger van de oude veerman naar de Onderwereld, Charon. In de 9de eeuw werd het kruid wel al gekweekt in de kloostertuin van Sankt-Gallen, ook in het werk van Hildegard von Bingen treft men het kruid aan. De plant werd in verband gebracht met geboorte, zo werd de kinderen wijsgemaakt dat kinderen in een Peterseliebed geboren werden, ook met de dood werd het kruid geassocieerd, vooral het verpoten van Peterselie zou de dood tot gevolg hebben. Het werd ook beschouwd als een duivelskruid, in een aantal heksenprocessen kan men lezen dat de duivel soms verscheen onder de naam Peterling. In Lotharingse heksenprocessen heette de boze “le Maitre Persil”. De plant zou ongeluk brengen. Er is een oud bijgeloof tegen het verplanten van Peterselieplanten. Een oud volksgezegde zegt dat: “waar de Peterselie welig groeit, de vrouw de scepter zwaait”. Voor de Romeinen was peterselie een symbool van de dood, het werd over graven gestrooid. De langzame groei van de plant werd verklaard door het bijgeloof dat het zaad eerst zeven keer de grond in moest zakken naar de duivel voordat het kon groeien.

Wanneer je het eet, kan Peterselie lustgevoelens opwekken en vruchtbaarheid bevorderen, maar snij geen Peterselie als je verliefd bent, want je zou je lief ook wel eens kunnen “snijden”. Ondanks dat de plant in verband wordt gebracht met de dood en vaak als kwaadaardig wordt beschouwd, deden de Romeinen toch iedere morgen een takje in hun toga ter bescherming. Het werd ook als garnering gebruikt op schalen voedsel, om ze te beschermen tegen bederf. Peterselie wordt gebruikt in zuiveringsbaden, en baden om ongeluk te stoppen

Toepassingen
medicinaal
Vrucht wortel en blad zijn inzetbaar voor medicinaal gebruik. De wortels zijn echter minder krachtig.
Antiseptisch, krampwerend, tegen winderigheid, menstruatie opwekkend, licht opwekkend, versterkt nagels, haren en huid, vochtafdrijvend, blaas- prostaat- en nierkwalen (met name ontstekingen), menstruatieproblemen, slijmlosmakend, tegen geelzucht, spijsverteringsbevorderend, oogspoeling. Reumatiek, gezwollen borsten, pijnlijk urineren, nierstenen, winderigheid, kolieken, indestegie. Rijk aan vitamine A en C. Peterselie is inzetbaar bij kneuzingen. Het maakt fijne adertjes minder zichtbaar. Na de bevalling is het geschikt om de melkafscheiding te stimuleren.
Pas Op! Niet geschikt voor zwangere vrouwen. Niet voor zelfmedicatie; de etherische olie is giftig. Peterselie-azijn is wel geschikt! Wanneer men uien, knoflook of alcohol genuttigd heeft, kan het kauwen op peterselie de adem verfrissen.
Peterselie-thee wordt gemaakt van zaden en bladen of van de wortel en wordt gebruikt om de nieractiviteit te verhogen en wordt gebruikt om gruis en stenen te behandelen
Bij het vasthouden van vocht, oedeem kun je het volgende gebruiken: Maak een thee van een halve theelepel vruchtjes of een theelepel gehakte wortel van de plant en laat het geheel vijftien minuten trekken op een kwart liter water. Drink twee tot drie keer per dag ongeveer 125 mililiter. Gebruik de vruchten van de peterselie niet langer dan veertien dagen.

culinair
Ondanks de vele verschillende soorten is de gekrulde soort het meest populair. De Italiaanse smaak is afkomstig van het platte blad. Net als tijm is peterselie een van de belangrijke ingrediënten van het Franse Bouquet Garni en Fines Herbes (peterselie, laurier, basilicum, tijm en selderij zijn de basis voor fines herbes maar ook voor bouguet garni). Verder wordt peterselie zowel als garnituur als als geur - of smaakelement in salades, soepen, pasta's, boter en vlees gebruikt. Tegenwoordig gebruikt men peterselie veel als garnituur, maar ook nog steeds om zijn smaak en geur. Je kunt het gebruiken bij doperwtjes en wortelen. Gefrituurd gaat het samen met kroketten en nierbroodjes. Peterselie is toepasbaar in soepen, sauzen, marinades, vis, groente, vleesgerechten.

Salmorigloi Sicilie marinade viskebabs (geschikt voor gril of barbeque). Het water in dit recept hoort eigenlijk zeewater te zijn. (zeezout mag ook bij gebrek aan zee...)
Voor ongeveer drie deciliter:
1 teen knoflook; 1 eetlepel verse peterselie gehakt; 1.5 theelepel verse oregano fijngehakt; 1 theelepel rozemarijn fijngehakt; zeezout; 1.5 deciliter olijfolie (koudgeperst) iets verwarmd; 3 eetlepels heet water; 4 eetlepels citroensap; versgemalen peper. Mocht je gedroogde kruiden nemen dan heb je de helft van de genoemde hoeveelheid nodig.
Stamp de knoflook, kruiden en zout fijn tot een pasta. Giet de olie in een warm gemaakte schaal en voeg alles onder voortdurend kloppen met een vork het hete water erbij, doe het citroensap erbij tot je een goede emulsie krijgt. Voeg het knoflookkruidenmengsel toe en doe de peper erbij. Zet de schaal in een pan met heet water en laat het mengsel vijf minuten opwarmen. Laat het wat afkoelen voor je het eet.

Cosmetisch
Middel tegen couperose
Neem een handvol verse peterselie; 2.5 dl water; 1 druppel etherische olie van roos en goudsbloem. Snijdt de peterselie fijn en laat het vijf minuten koken in het water, dek de substantie daarna af. Laat het mengsel trekken tot het handwarm van temperatuur is. Zeef en voeg de twee druppels olie toe. Wacht tot het geheel is afgekoeld en breng het middel met een watje aan. Let op dit middel kun je natuurlijk ook voor verstuikingen gebruiken want hier gaat het ook om onderhuidse bloedingen van haarvaatjes!

Overig Peterselie is geschikt als snoepje voor katten. Peterselie is toepasbaar in reinigingscremes voor een vette huid, middeltjes tegen couperose, roos, en als deodorant. De vitamine a en c zijn goed voor de huid. Bronnen
-http://www.plantaardigheden.nl/zoeken/default.htm
-http://www.locusmagi.nl
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.html Kruidenlijst
-http://plantaardigheden.nl/plant/beschr/verst/peterselie.htm
-Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
-Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Avanelle Day & Lucille Stuckey, Groot kruiden kookboek, bewerkt door Wina Born, Nederlandse Boekenclub, Den Haag/ Antwerpen, 1968, Born N.V., Oorspronkelijke titel The spice cookbook, Arragement with Scott Meredith Literary agency inc., New York, 445 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.