Samengesteld 12 april 2004. Bijgewerkt op 19 mei 2004. Gewijzigd 10 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Smeerwortel- Symphytum officinalis

Abraham,Izaak en Jacob omdat de plant in staat is drie verschillende kleuren bloemen aan een plant te produceren.
Nederlands: Dolle hondsbeien, Dollehondsbloem, Ezelsoor, Felje, Heelbeen, Heelwortel, Hommelwortel, Keelwortel, Schuurwortel, Suikerwortel, Spekwortel, Timmersmanswortel.
Engels: Boneset, Bruisewort, Knit Back, Knit Bone, Slippery Root, Black Wort, Healing Herb, Miracle Herb, Wallwort, Ass Ear, Nipbone, Salsify, Consound, Gum Plant, Invisible Vet, Consolida.
Duits: Beinheil, Beinwurz, Bienenkraut, Eselohrwurzel, Hasenlaub, Himmelsbrod, Honigblum, Hungerbluem, Kuchenkraut, Milchwurz, Schmalwurz, Milchwurz, Schmeerwurz, Schwarzwurz, Soldatenwurz, Wallwurz, Wottel, Zottel
Frans: Consoude officinale, langue de vache, oreille d'âne, Herbe à la coupure, Herbe aux charpentiers

De Engelse naam 'Comfrey' wortelt in het Latijn 'conferre': samenbrengen, en het Franse 'Consoude' komt van 'consolider, consolidare': heel maken. Het Duitse Gemeines of Gewöhnliches Beinwell wijst tevens overduidelijk op het helen van beenderen. De Nederlandse naam vergt misschien iets meer verklaring: Smeerwortel bevat vrij veel slijmstoffen, waardoor de papjes die van de wortel bereid worden, er erg slijmerig en 'smerig' uitzien!

Oorsprong Komt in heel Europa voor maar is in Zuid Europa algemener dan in het noorden. De kompressen om gebroken benen te genezen waren al in de Middeleeuwen in gebruik.

Familie
Ruwbladigen Boraginaceae

Kweek
De plant staat graag in vochtige grond en is in het wild te vinden op graslanden, oevers, vennen. De plant verlangt een goede bodem, en wat schaduw van bomen hoewel het in de volle zon ook wil gedijen. Vermeerderen kan door de wortel van een bestaande plant te hakken en weer te poten.
De plant heeft voldoende ruimte nodig. Snoei de wortels regelmatig terug! Heb je niet de ruimte om het zelf te kweken: de gedroogde bladeren en bloemen zijn in een reformzaak te krijgen.

Eigenschappen
Een overblijvende plant met een groep bladrijke stengels. De bladen zijn groot ruw en behaard, breed lancetvormig. De bovenste bladen met een bladvoet die laag begint, tegen het blad eronder. De plant heeft buisvormige bloemen hangen in paren meer naar de kant toe met ingekromde trossen op lange stelen in de bladoksels. Geleidelijk gaan de geheel open klokjes over in kleine knopjes aan de top. De bloemen zijn wit, geel, roze of paars. De werking is verzachtend, samentrekkend, en het slijm werkt goed tegen ontsteking. De wortels en bladeren worden gebruikt in medicinale toepassingen. De Uplandse smeerwortel Symphytum x uplandicum met blauwpaarse bloemen kan ook gebruikt worden. Er is nog een kaukasische soort met gentiaanblauwe bloemen op stengels van een meter.
De plant bevat allation en dat is een stof die wordt gebruikt ter genezing van inwendige en uitwendige verwondingen. Momenteel wordt deze stof langs chemische weg gemaakt voor verschillende moderne medische toepassingen.
De bladeren en wortels bevatten veel plantenslijm.

De plant bevat een alkanoide die de lever kan belasten. Het is daarom voor kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een leveraandoening niet zo'n geschikt kruid. Het kan dan beter niet gebruikt worden. Voor uitwendig gebruik is het een veilig kruid. Pas ook op bij borstvoeding. Preparaten van smeerwortel mogen maximaal twee keer per jaar een week gebruikt worden. Neem het niet inwendig en gebruik het niet op een beschadigde huid. Overleg met je arts.
Alkalodien zijn natuurlijke actieve chemische stoffen met stikstof in de structuur zoals dat ook voorkomt in cafeine en nicotine. Alkaloiden geven een extra stoot energie. Als bijwerkingen worden een verstoord slaappatroon, nervositeit, onrust en hartkloppingen genoemd.

Geschiedenis
Oude Griekse bronnen maakten al melding van een gunstige invloed op onder meer de heling van wonden. Al zo'n 20 eeuwen voor Christus had de plant de goede reputatie dat ze beenbreuken en wondranden weer aaneen kon laten groeien. In de Middeleeuwen werden compressen met de bladeren van dit kruid gebruikt om gebroken botten te helpen genezen; werd ingezet om tering te genezen. Smeerwortelbaden populair waren voor de huwelijksnacht , omdat ze een gescheurd maagdenvlies zouden kunnen helen. Smeerwortelzalf was doeltreffend bij - door sterke melkproductie - pijnlijke borsten. Overigens was het lange tijd gebruikelijk om bij tepelkloven een stukje uitgeholde wortel op de tepel te leggen. Romeinen kenden de plant als prima middel bij breuken en wonden. Plinius 'de oudere' (1e eeuw na Christus) schreef in zijn boek 'De Naturalis Historica' (waarin hij een samenvatting maakt van ca. 2000 verhandelingen geschreven door Grieken en Romeinen) over smeerwortel: "De wortels bevatten zoveel kleefstoffen dat ze in stukken gehakt vlees aaneensmeden; en als smeerwortel wordt gekookt tot een massa of het blad wordt gekneusd en de massa als pleister op een wonde wordt gelegd, zal hij alle vleeswonden genezen."
Apuleius schreef over de plant dat ze onder andere kon worden gebruikt bij hevige menstruatie. De vrouw diende dan het gedroogde, fijngestampte kruid met wijn te drinken.

Toepassingen
Medicinaal
Een sterke wortelthee stopt bloedingen van de maag, damen en het bloeden van aambeien. Ook zweren, diarree, hoest en zere keel kunnen met deze plant behandeld worden. Een compres van de bladeren of wortels vermindert zwellingen bij verstuikingen en zere plekken en heelt wonden en geneest steenpuisten. In de Middeleeuwen werden compressen met de bladeren van dit kruid gebruikt om gebroken botten te helpen genezen.
Met warme omslagen van bladeren en wortels kunnen zwellingen slinken. Een aftreksel is ook te drinken en dan stopt het dysenterie en diarree. Het kan tering genezen. Het is veilig te gebruiken bij het bestrijden van de effecten van een insectenbeet of bij voorwerpen in of op de huid. Gebruikt daar een spoeling van verse bladeren en een beetje water en doe dat in de blender. Breng het op het voorwerp of de beet aan.
Voor gebruik op een onbeschadigde huid kun je ook het volgende doen:
Maak een licht decoct van de bladeren en drink gedurende tien dagen twee a drie keer per dag een kwart liter. Wrijf de bladeren of wortels met een beetje water tot een slijmerig pasta die je op je uitwendige verwondingen (onbeschadigde huid) zo vaak als nodig gebruikt en dat maximaal een week. Dompel de bladeren eerst in kokend water als je het tegen ontstekingen gebruikt (de haren kunnen de huid irriteren).

Culinair
De malse jonge blaadjes kunnen gegeten worden of verwerkt in cake en pudding.
Beignets
Maak van 30 gram boter, 180 gram bloem een snufje zout , een eierdooier en een desertlepel fijngehakte kruiden een beslag. Meng alles met een houten lepel en voeg geleidelijk een kopje warm water toe tot er een glad beslag ontstaat. Laat het een uur rusten en schep vlak voor het bakken er stijfgeklopt eiwit door. Doop de blaadjes in koud water, schud ze droog en doop ze in beslag en bak ze snel in frituur.

Cosmetisch
Puistjes. Dit compres werkt erg goed maar wees alleen vanwege de geur.
Maak een smeerwortel/knoflookcompres door een handvol verse smeerwortelblaadjes met een teen knoflook en honing te mengen. Kneus de bladeren met genoeg warm gemaakte honing om een goede pasta te maken. Pers de knoflook fijn en roer dit door het mengsel. Breng dit op de aangedane huid met daarop een warmwattenkompres en laat dit een nacht zitten.

Overig
Het is een heel nuttige plant voor het maken van compost en vloeibare mest.

Bronnen
1.Caroline Foley, Jill Nice & Marcus A. Webb, De nieuwe kruidenbijbel, Zelf kruiden kweken en toepassen, Librero, Kerkdriel, 2002, Oorspronkelijke titel New Herb Bible, Vertaling: Textcase Dick de Ruiter, 224 p.
2.Audrey Wynne Hatfield, Kleine kruidenencyclopedie, 3e dr., Hollandia, Baarn, 1977; Oorspronkelijke titel Pleasures of herbs, Vertaling: H. C. E. de Wit-Boonacher, 198 p.
3.Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
4.Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
5.http://www.annetanne.be/kruiden/smeerwortel

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.