Samengesteld 27 september 2004. Gewijzigd 4 december 2006.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.


Weegbree-Plantago

Weegbree-Plantago major (grote)
plantago lancelotta (smalle)
plantago media (ruige)
De wetenschappelijke naam kan als volgt worden uitgelegd: “planta” staat voor voetzool, de plant groeit vaak langs de weg, volgt de mensen op hun pad, “lanceolata” betekent lancetvormig, “major” betekent groot. De Nederlandse naam is samengesteld uit weg en breed, dus een zich langs de weg sterk uitbreidende plant. Een andere uitleg is dat de bladrozet van de weegbree in veel volksverhalen werd vergeleken met menselijke voetstappen, dan zou de oorspronkelijke Nederlandse naam “wegetree” kunnen zijn. “Smalle” slaat op de smalle, langwerpige bladeren van de bladrozet en is waarschijnlijk een vertaling van de vroegere Latijnse soortnaam “angustifolia”.

Oorsprong land van herkomst, wanneer was het al in gebruik?
Familie Plantago, Weegbreeachtigen
Kweek wegbermen, maar groeit ook op dijken en graslanden. Het zijn zeer moedige individualisten, die niet bang zijn voor platgetrapte paden en karrensporen, vaak op ruige plaatsen worden aangetroffen en stand houden tot hoogten van 3000 meter. Ze volgen de ‘voetsporen’ van de mens, waarbij de smalle weegbree meer dan weideplant is en de ruige een ruderale plant.

Eigenschappen
Het typische kenmerk is de op de korte wortelstok zittende rozet van uitgespreide bladeren. De soorten worden onderscheiden naar de breedte hiervan, wat op de tekening van de beide soorten te zien is. De smalle weegbree beeft lancet- tot lijn-lancetvormige bladeren, die van de ruige weegbree zijn eirond of elliptisch en vrij dicht behaard. Opvallend is ook de bladloze, rechtopstaande stengel, waardoor de beide soorten tot 45 cm hoog worden. Bovenop Zit den losse bloemkwast, een aar; bij de smalle weegbree met geelwitte, soms donkergele meeldraden, bij de ruige met witte helmknopjes en lila steeltjes (helmdraden), resp. mei-herfst en mei-juni. De bitterslijmerige smaak van de bladeren verraadt ook bun inhoud: veel slijm en wat bitterstof.

Geschiedenis
Het was een van de negen Heilige planten van de Saksen, zij noemde de plant “weybroed”, zoals staat vermeld in het Saksische schrift “Lacnunga”, uit de 9de eeuw. In de Middeleeuwen werd het veel gebruikt door reizigers en pelgrims, die het langs de weg groeiende plantje gebruikte bij verstuikingen en andere kleine verwondingen die zij onderweg opliepen. Shakespeare noemt het kruid in een van zijn toneelstukken.

Gebruik
Al in de Oudheid was het kruid befaamd vanwege de helende krachten, de Grieken en Romeinen gebruikten Weegbree bij pijn, huidinfecties, zelfs bij rabiës Plinius de Oudere beweerde zelfs dat stukken vlees weer aan elkaar groeiden nadat ze samen in een pot waren gedaan om ze te koken (van Smeerwortel worden ook dergelijke dingen beweerd). Bij de Chinezen is het kruid al duizenden jaren een bekend geneeskruid, met name voor de vergroting van de vruchtbaarheid. In de volksgeneeskunde werd Weegbree gebruikt bij feit en nagelomloop. Dodoens maakt uitgebreid melding van de Weegbree en roemde de eigenschappen van het kruid, vooral bij wonden en zweren, klachten van de lever en nieren, oorpijn en branderig ogen. Verder werd het kruid toegepast bij zware ontstekingen, eczeem, verwondingen en hoestaanvallen. In Noord-Amerika werd het toegepast bij ratelslangenbeten samen met zout. Ook werden de stelen gebruikt in het Saksische kinderspel “Kemps”, er werd dan met de bloemstelen tegen elkaar geslagen, het kind waarvan het steeltje het eerste brak had verloren, het Saksische woord voor krijger is “kempa”, denk aan ons woord kempen of kemphaan. Dit is ook een indicatie voor de signatuur van de plant.

Folklore
Verder hingen mensen een stukje Weegbree aan de ketting tegen het kwaad. Een aftreksel van weegbree in witte wijn stimuleerde de spijsvertering, voert niergruis af. In het Oude Europa dacht men dat als je Weegbree in je schoenen legde dat men onvermoeibaar was. Volgens een Saksische overlevering zou de plant een metamorfose zijn van een jong meisje dat langs de kant van de weg op haar minnaar zat te wachten, toen haar geliefde niet kwam opdagen, veranderde ze uiteindelijk in een Weegbree. De eerder genoemde Saksische naam “weybroed” betekent dan ook letterlijk “bermmokkel” Bind Weegbree met rode wol rond het hoofd om hoofdpijn te genezen, en plaats onder de voeten om zorgen te verdrijven. Je kan Weegbree ook in de auto plaatsen om kwade geesten te weren. Een stuk weegbreewortel in de zak meegedragen beschermt de drager tegen slangenbeten.

Toepassingen
Medicinaal meestal in de vorm van een thee, tinctuur of kompres. De bladen zijn vers of gedroogd te gebruiken.
Toepassing luchtwegen; strepto - en stafylokokken; antisceptische werking; versterkt de Smalle Weegbree ook het longweefsel omdat de plant veel silicium bevat en voert het slijm af en verzacht het door de vele slijmstoffen die de plant bezit; (chronisch) hoesten, bronchitis, astma, kinkhoest De thee en de tinctuur dan ook worden gebruikt bij (chronisch) hoesten, bronchitis, astma, kinkhoest. Gerechten uit smalle weegbree kunnen ook dienen als dieetvoedscl bij slijmvliesontstekingen in maag en dam.

Toepassing huid
Een zeer goed wondkruid, ook bij snij - en steekwonden, zeer bloedstelpend en desinfecterend; kleine zweertje; brandnetelprikken; insectenbeten
Vooral binnen de homeopathie wordt Smalle Weegbree ook gebruikt bij allerlei allergische klachten. Voor klachten van de luchtwegen wordt meestal de thee of de tinctuur gebruikt.

Gekneusde verse bladeren als een kompres op wonden plaatsen, maar ook een doek gedrenkt in de thee of verdunde tinctuur ( hiervoor 40 druppels tinctuur op een halve liter gekookt en wat afgekoeld water) werkt zeer goed als kompres.
Zeer bekend is de werking van Smalle Weegbree bij Brandnetelprikken, snel met het gekneusde Weegbreeblad over de pijnlijke plekken en de pijn en jeuk is zeer snel verdwenen, net zo goed werkt het bij insectenbeten, dan kan men ook de eerder genoemde kompressen toepassen.

Smalle Weegbree is een zeer veilig toe te passen kruid, ook voor kinderen en ouderen

Culinair overzicht van gebruik
Jonge, zachte bladeren van de smalle weegbree worden goed gewassen en met andere wilde groenten gekookt tot een kruidensoep.Oudere bladeren van de beide soorten worden eerst geweekt en dan wondt geprobeerd aan de rugzijde de bladnerven eruit te trekken, zo ongeveer als bij bonen. Fijngesneden en meegekookt geven ze verschillende groenten een steviger samenstelling. Gerechten uit smalle weegbree kunnen ook dienen als dieetvoedsel bij slijmvliesontstekingen in maag en darm

Bronnen
-http://www.locusmagi.nl
-http://home.planet.nl/~lind0399/medicinaalaf.htmlKruidenlijst
-http://www.plantaardigheden/ aardigheden over planten. Schrijver Gonnie van Elteren
-http://members.lycos.nl/inemieneke/Eetbare%20planten%20en%20kruiden.htm
-http://www.natuurlijkerwijs.com
-Pamela Forey en Ruth Lindsay, Medicinale planten, serie Snel-zoek natuurgids, Elmar, Rijswijk, 1994, Vertaling Ludo Koenders, 123 p.
-Christopher Hobbs, Geneeskrachtige kruiden voor dummies, Dummie reeks, Addison Wesley, Imprent Pearson Education Benelux, 2003, Engelstalige editie 1998, Wiley Publishers, Indianapolis, Indiana, Verenigde Staten, vertaling Selma Bakker voor Fontline, 366 p.
-Lippert/Podlech, Bloemengids in kleur, 420 natuurgetrouwe foto's en 250 botanische tekeningen, Thieme, Baarn, z.j., 252 p.
-Yvonne Maessen en Jim Streefkerk, Kruiden, signatuur en eigenschappen, 1993, Het Kruidenrijk, Haaren, 84 p.

Naar het begin van de tekst van deze plant.

Deze tekst in het gehele browser-venster plaatsen.

Klik linksboven in het browser-venster op de pijl naar links om terug te komen bij de vorige situatie.